Så bra at eg ikkje finn ord

BOK: Eg sit igjen med ei kjensle av at litteratur aldri blir det same etter å ha lese Annie Ernaux’ bøker.

Aftenbladets meldar er - mildt sagt - imponert etter å ha lese franske Annie Ernaux´ «Far / En kvinne». Foto: Gyldendal

  • Leif Tore Sædberg
Publisert: Publisert:

Grade: 6 out of 6

Annie Ernaux: Far/En kvinne. Romanar? 139 sider. Omsett av Sissel Lie og Henninge Margrethe Solberg. Gyldendal.

Eg veit ikkje korleis det er med andre bokmeldarar, men for meg er det ikkje heilt uvanleg å sitja og stira tomt inn i Word-dokumentet ei tid etter ferdig lesing, passivt ventande på orda som ikkje kjem. Denne gongen var det verre enn vanleg. Ein kan spørja seg kvifor, og kanskje insistera på at det er tilfeldig. Men eg veit jo at det er feil, og dessutan kva som truleg er den eigentleg årsaka. Og det er at når eit menneske har ei kunstnarisk oppleving som er så forbløffande og skilsetjande at det skjer berre nokre få gonger i eit liv, vel, då kan det vera lett å bli mållaus og vrient å finna ord som er store nok. Eg gjer eit nytt forsøk her:

Det fantastiske med litteraturen til Annie Ernaux er at ho klarer å skildra heilt vanlege liv med ei heilt daglegdags språkføring på ein så gjennomført usentimental og gripande måte at dette vanlege og ordinære blir til ei unik og ekstraordinær leseoppleving som gjer at me ser våre eigne liv og våre næraste medmenneske i eit nytt lys.

Annie Ernaux (f. 1940, debut 1974) blir rekna som ein av Frankrikes mest sentrale forfattarar, og skriv i ein sjølvbiografisk tradisjon. Gjennom nesten 50 år har ho skrive skjønnlitterært med utgangspunkt i sitt eige liv, og denne utgjevinga inneheld to av bøkene hennar.

Far (1983) handlar kort sagt om livet til forteljaren sin far, og forholdet ho har til han. En kvinne (1987) handlar kort sagt om livet til forteljaren si mor, og forholdet ho har til henne. Begge tekstane startar med at hovudpersonen døyr, og deretter blir livshistoriene rulla opp, frå tidleg barndom, via ungdom til vaksen alder, til døden.

Dette høyrest kanskje ut til å vera verken særleg lysteleg eller givande lesing, og det kan verka å vera noko av det litterære prosjektet til Ernaux å gjera framstillinga mest mogleg tørr og nøktern, til tider nærast notatprega:

«Helt flat skrivemåte er det mest naturlige for meg, det som jeg tidligere brukte når jeg skrev til foreldrene mine for å fortelle de viktigste nyhetene» (side 17).

Sjangeren er heller ikkje så lett å bedømma (derfor spørjeteiknet etter «romanar» i starten). Forteljaren seier tidleg i første tekst at «Jeg har visst en stund at det er umulig å skrive en roman» (s. 17) og avsluttar den andre med at «Dette er ikke en biografi, og selvfølgelig heller ikke en roman (s 139). Kva er det så då, kan ein spørja, og svaret kjem i setninga etter: «kanskje en mellomting mellom skjønnlitteratur, sosiologi og historie.»

Årsaka til at dette ikkje blir noko for spesielt interesserte med mellomfag i fransk, men tvert i mot noko for oss alle, er truleg at Ernaux kombinerer den sylskarpe formuleringsevna med ei heilt spesiell innleving med enkeltmennesket. Dermed blir dette ikkje berre ei forteljing om klasse, kjønn og gryande modernitet i Frankrike på 1900-talet, i ein litterær tradisjon frå Nathalie Sarraute og Marie Cardinal. Det er like mykje ei forteljing om din far, di mor og ditt liv, same kor du måtte vera frå. Det er ganske enkelt storslagent. Derfor skal verken eg eller du bruka meir tid på denne bokmeldinga. Me skal heller lesa Annie Ernaux.

Publisert:
  1. Litteratur
  2. Bokanmeldelse
  3. Bok
  4. Roman

Mest lest akkurat nå

  1. Soppen vokste ut av huset, og sam­boeren sa stopp. Men det var bare begynnelsen

  2. Slukket brann­tilløp ved Viking­hallen

  3. Jakob Ingebrigtsen er forlovet

  4. Naudetatane har 14 i karantene etter Skurve-ulukka: – Burde fått tilbod om vaksine

  5. Familiefaren kaller seg Better Bound: – Frihet for meg er å bli bundet fast

  6. FHI har aldri sett noen lignende: En overraskende effekt av om­fattende smitte­vern­tiltak