Skilsmissekrateret

ROMAN: Skal mor ha barna etter skilsmissa – berre fordi ho er mor? Det er eit av spørsmåla som meldar seg under lesing av denne brutalt ærlege sjølvbiografien.

«Omriss»-trilogien har gitt Rachel Cusk eit namn også her i Noreg. Her er boka om hennar eiga skilsmisse.
  • Sofie Braut
    Sofie Braut
    Lektor og skribent
Publisert: Publisert:
Grade: 5 out of 6
iconDenne artikkelen er over ett år gammel

Rachel Cusk: Etterspill. Omsett av: Agnete Øye 175 sider. Gyldendal

Er ei skilsmissebok for folk som er skilde? For folk som er gifte og som vil unngå same lagnad? For besteborgarlege kikkarar som sjølvgodt glattar over eiga keisemd med andre sin undergang?

La oss først sjå nærare på sjølve boka, og koma attende til spørsmålet om kven ho er for. 

Cusk si sjølvbiografiske bok om «ekteskap og separasjon» er ikkje ny, boka kom ut for første gong i 2012, og kjem no ut i særdeles velsittande og saumlaus norsk språkdrakt, etter at forfattarens meir nylege «Omriss»-trilogi verkeleg har gitt Rachel Cusk eit namn også her i Noreg.

Les også

Les hva Aftenbladets anmeldere har ment om Cusks tidligere bøker: Hvem er jeg i denne verden?

Les også

Lyttekunstneren

Les også

BOK: Kraften i å tie

I «Etterspill» er det oppløysinga av ti års ekteskap som ligg under lupa, men gjennomlyst blir det ikkje. Mykje ligg framleis i det dunkle, til dømes kvifor samlivet rakna, og kvifor mannen flyttar. Me får hint. Som vrakgods skvalpar bitar av biletet opp i Cusk sin elles presise prosa. Alt er ikkje heilt kontrollert: det er uklart også for henne sjølv kvifor ho sit mellom vrakrestar. Ho er truleg for tett på: «Og heller ikke jeg greier å huske hva som drev meg til å ødelegge det livet jeg hadde. Det eneste jeg vet, er at det er tapt, borte.»

Rachel Cusks nærgåande notat frå hennar personlege nadir, det lågaste punktet, der dei færraste dreg med seg utanforståande, slår meg ikkje først og fremst som velkomponerte. Dei få sidene er absolutt er kresent tilrettelagt for lesaren, men det er den underliggande brutaliteten, kampen for å nå ny erkjenning, som gjer inntrykk. Forfattarens anekdotiske metode er som å stadig plukka opp småstein frå krateret der ein akkurat har berga livet, for å sjå etter om det finst striper av sølv.

I ei tid der skilsmisser tar form av ei fredspakt mellom to som er verdas beste på samarbeid, godt dokumentert på sosiale media, tillèt Cusk seg oppteikningar frå botnen av krateret.

«Og du kaller deg feminist?»

Og dei finst, sølvstripene som glitrar mellom vrakrestar og desperasjon og forvirra raseri. Her er feministen som møter seg sjølv i døra hos advokaten; i ei forbløffande utlevering av biologisk erkjenning. Ho vil ha barna, sidan ho er mora er dei to døtrene hennar, hevdar ho. Og eg tek meg i å tenka: kven seier slikt i dag? Ein av mannens replikkar oppsummerer sviket, ikkje berre det personlege sviket mellom dei to, men det samfunnsmessige sviket: «og du kaller deg feminist?»

I ei tid der skilsmisser helst skal ta form av ei fornuftig fredspakt mellom to som framleis heiar på kvarandre og er verdas beste på samarbeid, godt dokumentert på sosiale media, tillèt Cusk seg altså denne oppteikninga frå botnen av krateret.

Det er eit innblikk som forbløffar og som ein kan relatera til same kor langt vekke frå forfattarens ideal ein står. Ærlegdomen i «Etterspill» er ikkje først og fremst ei utlevering av motparten som ein pris å betala for god litteratur, her og der glepp det rett nok også for Cusk, men stort sett er skildringane rørande og oppsiktsvekkande, som steinsprang, som endrar eit indre landskap og på vegen potensielt kan råka noko og nokon. Litteratur som dette ber ein slik risiko. 

For kven?

Så til spørsmålet om kven boka er for. Det korte svaret er at Rachel Cusks nærbilete av ein heim og eit liv i oppløysing ikkje passar oss. Vi vil anten at ekteskapet skal vera så opphøgd at det held, eller så fleksibelt at om det tek slutt, så innser vi realitetane, tek tapet og går vidare.

Cusk, derimot, held lesaren fast i ein augneblink der proporsjonaliteten forsvinn, der viktig og uviktig glir over i kvarandre, der hemn og sakn og klarsyn og tåredimme kvar på sitt vis kastar lys over skadeomfanget etter skilsmissen og samfunnet han finn stad i.

Det er ei sjeldan lesaroppleving. Perspektivendringa i det siste kapitlet vert rett nok berre støy på linja og dreg ned heilskapen; men at Rachel Cusk som få andre maktar å finna eit verdig uttrykk for vonbrot treng ingen vera i tvil om. 

«Omriss»-trilogien har gitt Rachel Cusk eit namn også her i Noreg. Her er boka om hennar eiga skilsmisse.
Publisert:
  1. Bok
  2. Bokanmeldelse
  3. Anmeldelse
  4. Skilsmisse

Mest lest akkurat nå

  1. – Dette ser ut som et skikkelig startskudd for Vassfast

  2. Disse korona­reglene gjelder nå

  3. Bil kjørte av veien og havnet i vannet

  4. Strand: – Wirak er redd folke­meningen i Forsand

  5. Viking har solgt 10.000 bill­etter til bronse­kampen

  6. Dansk politi holder fortsatt på nordmannens bil