Men 17. mai er likevel 17. mai

17. mai utan folk er som eit barnetog utan ungar.

  • Jan Zahl
    Jan Zahl
    Kulturjournalist
Publisert: Publisert:

08.00: Rådhustrappene

– Det er litt uvant for meg å stå her og sjå at det ikkje er nokon barn, seier Ann Sesilie Tekfelt.

Leiaren av Stavangers 17. mai-komité har stått her før, på toppen av trappene utanfor rådhuset. Men tidlegare år har den pynta byen begynt å syda av forventningar og festkledde kroppar allereie frå morgonen av.

Denne 17. maimorgonen er byen tom. På trappene opp mot rådhuset står ein liten, forhutla gjeng og prøver å halda varmen i det iskalde regnet, som fell ekstra tett under komitéleiarens velsigna korte tale. Her er ein handfull menn i flosshatt og sjakett. Nokre damer prøver å halda bunaden tørr under gjennomsiktige regnkåper. Her er folk frå kommunen med dagens hemmelege program på telefonen. Eit slags plaster på såret-program som for all del ikkje må samla store folkemengder.

Det er som om vêrgudane spelar på lag med Helsedirektoratet. Det er fem grader i lufta, men ifølgje Yr.no vil det følast som 1 grad. Det har meteorologane rett i. Norske mann i hus og hytte skal vera glad han er inne i dag.

Det var berre éin mann som klappa då IMI Brass spelte sin første marsj presis klokka 07.55. Tre tørre smell frå to våte nevar. Så blei det stille, bortsett frå lyden av det sildrande regnet og buss nummer 5, Stavanger til Vardeneset. Før kyrkjeklokkene begynte å kima og signalet kom om at speidarane skulle gå opp i rett og heisa flagget, til fanfaren av ein einsleg trompet.

Hagny Bjørnøy har spelt både marsj og «Ja, vi elsker» utanfor rådhuset med IMI Brass.

– Denne dagen blir ofte kalla barnas dag, seier Karen Helene Skår Nilsen frå Bekkefaret KFUK-KFUM, dagens talar. Det er 150 år sidan Bjørnstjerne Bjørnson organiserte det første barnetoget i Norge. Det er grunn til å feira.

– La oss gjera dette til ein dag me vil hugsa, seier speidaren.

Ingen fare. Dette blir ein dag me vil hugsa.

17. mai utan folk er
Som eit barnetog utan ungar.
Som eit korps utan lyd.
Som ein konsert utan publikum.
Som ein talar utan stemme.

09.00 Joker, Storhaug

– Dette er den raraste 17. maien i mi historie, seier Geir Heim. I 32 år har han drive butikk på hjørnet av Jelsagata på Storhaug.

I dag har Joker tilbod på nysteikte wienerbrød, 30 prosent på utvalde grill- og wienerpølser og pulver du kan laga fargerik og søt gelé av til ein tikroning. Og så har dei store boksar Sørlandsis til 29,90.

Geir har både hengt opp det norske flagget og regnbogeflagget utanfor butikken, og bak pleksiglaset i kassen står han klar. I rogalandsbunaden sin.

– Dette er uniforma på Joker i dag, seier han. – Det er i alle fall min uniform.

Geir Heim har pynta seg med rogalandsbunaden sin der han står i kassen på Joker på Storhaug. Her ekspederer han Rafael Lapinski bak pleksiglaset.

Hadde ting vore slik dei vanlegvis er, skulle det vore masse folk i gatene på Storhaug nå. Pynta ungar skulle vore på veg til Nylund eller Storhaug, med stressa foreldre i nystrokne skjorter på slep. Dei første isane og brusflaskene skulle allereie ha vore selde på Joker.

Vanlegvis er det godt med folk innom allereie før barnetoget. Og når barnetoget går den austlege ruta i byen, over Storhaug, slik det skulle gjort i år, ville det vore ekstra mykje kundar, heile dagen.

– Dei kjøper altslags. Is og brus på formiddagen. Kremfløyte og grillmat utover på ettermiddagen, når dei kjem på kva dei har gløymt, seier Geir.

I år er alt annleis. Ei ung dame er innom og kjøper ein is, ein energidrikk og ei ny strømpebukse – alt du treng til 17. mai-festen.

Men i år blir det nok ingen kø framfor den bunadskledde mannen bak pleksiglaset.

17. mai utan folk er
Som ein russ utan dress.
Som ei skjorte utan slips.
Som ein ubrodert bunad.
Som nye sko utan gnagsår.

09.30: Storhaug skole

Det er på dagar som dette Felix Kaada Stangeland kunne tenkt seg å spela piccolofløyte. Tubaen hans er så tung at han må fraktast i ei eiga, grøn tralle. Felix har ein eigen sele over skuldrene til å bæra tubaen gjennom gatene.

I år blir det smått med marsjering. Aldri så gale at det ikkje er godt for nokon.

Korpsmødrene ber inn posar med mat til etterpå, og prøver å ordna snorene på den raude korpsfana. Dei rettar på medaljar og passar på at uniforma til ungane sit som han skal mens 31 musikantar frå Storhaug skolekorps møter opp i den tomme skulegarden, med ein del foreldre på trygg avstand i utkanten.

– Alle veit jo at det blir annleis i år. Men me skal sørga for god korpsmusikk. I år er det vår oppgåve å skapa 17. mai-stemning, seier korpsets spelande dirigent Nikita Alexeev.

Så slår skarptrommene opp, éin og éin musikant marsjerer på rekke – med minst ein meters avstand – ut porten og i retning Alders Hvile og dagens første konsert for dei gamle.

17. mai utan folk er
Som eit virus utan brodd.
Som ein medisin utan effekt
Som isolasjon utan avstand.
Som ein klem utan kontakt.
Slik har Olav V´s gate i Stavanger sentrum aldri før sett ut litt over klokka 10 ein 17. mai - mens barnetoget er i gang.

10.10: Stavanger sentrum

Det er ikkje vanskeleg å finna parkeringsplass i Stavanger sentrum. Langs Vågen og på torget er det heilt tomt for folk. På dette tidspunktet skulle her vore fullt av ungar som venta på tur til å gå i tog.

Dei einaste som er her i år, bortsett frå ein og annan joggar, er to gode naboar som førebur opning av Beverly Fun Pub og Burgers & Beers.

– Me er Beverly. Sola skin alltid på oss, seier John Kristian Aanensen mens han gjer Beverly Fun Pub klar for 17. mai.

– Vanlegvis er det smekk fullt og topp stemning her på 17. mai. I år aner me ikkje korleis det blir, seier Lars Aspen, dagleg leiar for burgarane og ølet, i hedmarksbunaden sin.

– Me har fylt opp med varer og har pynta opp. Planen er at det skal ta av. Me er Beverly. Sola skin alltid på oss, seier John Kristian Aanonsen.

Ei svane går inn for landing blant endene i Breiavatnet. Ei kråke held vakt i Olav V´s gate. Det er greitt å vera fugl i dag. Her er ingen ropande barn. Ingen viftande flagg. Ingen «Gammel jegermarsj».

I eit busskur sit Kim Levi Tveiten og Magnus Espøy og håper buss nummer 8 går. Dei har to posar frå Coop Extra med noko godt i, eitt norsk flagg og to svarte ryggsekkar.

Kim Levi Tveiten (t.h.) og Magnus Aspøy ventar på buss nummer 8. Olav V´s gate skulle vore fylt av eit barnetog nå.

– Me pleier å vera saman med andre 17. mai, og så dra til byen. I år blir me færre folk, og så dreg me ikkje til byen. Men det blir kjekt, seier Kim Levi.

Det er 438 ledige plassar i parkeringshuset på Jorenholmen.

17. mai utan folk er
Som kake utan krem.
Som ei pølse utan brød.
Som ein is som har smelta
Som sjampanje utan bobler.

11.00: Orknøygaten, Eiganes

– Pass på å skriva at det skjer innanfor reglane, seier ein mann i dress mens me er på veg nedover Orknøygaten på Stavangers vestkant. Utanfor villaene står éin og éin familie og ventar på det vesle nabolagstoget. Her er mange flotte bunader.

Jacob Berg-Andersen er fire år. Han er ikkje klar for tog. Far Christian trøystar og overtaler mildt.

Presis klokka 11 dukkar plutseleg russen opp i den andre enden av Orknøygaten, med Mods og «Du e mislykka du» på full guffe. Gjengen ser ut til å ha ei fin russetid akkurat her og no, og kastar sine ubrukte russekort opp i lufta i ei raud sky.

Eitt av dei landar mirakuløst i handa mi. Peder Kongshaug er raudruss på Wang vidaregåande i år. Mottoet hans er «Litt travel, må Skype med Kina».

Dette blir mitt einaste russekort i år.

Så startar nabolagstoget, med ein sykkel med korpsmusikk fremst og russen bakarst. «Norge i rødt, hvitt og blått» fyller Orknøygaten.

– Nå fekk eg tårer i øynene, seier Liv Langeland utanfor nummer 8. Ho har potetene på kok inne, til seinare.

17. mai utan folk er
Som ein salutt utan krutt.
Som ein komité utan program.
Som ein slottsbalkong utan konge.
Som eit flagg utan fargar.

11.00 Torget, Stavanger

Det blei ikkje noko barnetog i år. I staden blir det ein kortesje av 15 bilar som skal rulla gjennom togruta.

Det er definitivt buss for tog. Langs Vågen står ein gammal brannbil, eit par politibilar, ambulansar, legevakt, bilar frå Røde Kors og Folkehjelpen. Eigentleg ser det bare ut som ein bilkø. Av sånne bilar som møter opp når det har skjedd noko verkeleg alvorleg.

Det begynner å regna igjen. Brannbilen startar opp. Det luktar eksos. Under halvtaket på Fisketorget snakkar dei fleste frammøtte utanlandsk. Kanskje har dei høyrt om den heilt spesielle feiringa av 17. mai i Norge. Dette kan ikkje vera det dei drøymde om.

Politibilane og ambulansane skrur på blålysa, kortesjen set seg i rørsle. Det ser verkeleg ut som det har skjedd ei ulukke. Akkurat nå er det fattig trøyst at det står «Alt blir bra» på bilane.

12.00: Kampen skole

I alle norske skolegardar skulle det vore fullt av folk nå. Det skulle vore kø framfor pølsekiosken og kaos i ketsjupen og sennepen. Sprøløken skulle vore strøydd over bordet.

På Kampen skole skulle det vore potetløp, pølser i brød og kakekø nå. Istaden er plassen tom.

Det skulle vore kamp om kakene. Det skulle vore is på den nye buksa. Ungane skulle sprunge over plassen med ei potet i ei spiseskei. Vaksne skulle gjennomført stotrande samtalar med foreldra til, ja, kven var det nå igjen?

Men framfor den mektige skulebygningen på Kampen er det heilt tomt. Eit flagg heng slapt langs stanga. Ein tom ølboks ligg stille. Leikeapparata står våte og ubrukte.

Men 17. mai er likevel 17. mai

13.00: Våland skole

Langs vegen utanfor Våland skole står små grupper av festkledde folk. Det ser ut som dei ventar på noko under paraplyane. Det regnar igjen.

I det fjerne stig lyden av musikk. Så dukkar korpset opp. Dei passerer, musikantar og tilskodarar strøymer inn på skuleplassen.

Der stiller dei seg opp, sikkert 150 menneske, i kvar sin familie, kvar sin kohort, i forskriftsmessig avstand.

Presis klokka 13 tel dirigenten opp, slik dirigentar over heile landet gjer akkurat nå. Musikantane løftar instrumenta til leppene, pustar inn. Når dei bles ut att, kjem dei første tonane av ein song alle kjenner.

Så står me der. Kvar for oss. Saman. Og syng: «Ja, vi elsker».

Det har slutta å regna.

Publisert:
  1. 17. mai
  2. Bunad
  3. Stavanger
  4. Stavanger sentrum

Mest lest

  1. Når det blir farlig å gå på jobb

  2. David Brekalo: – Jeg gjorde en feil og vil beklage til alle

  3. Mange prøver seg, men få klarer å synge julen inn like godt

  4. Mann tatt for ruskjøring med barn i bilen