Ingen har fleire tunnelar enn nordmenn – nå kjem bøkene

BOK: Ingen har fleire tunnelar enn oss nordmenn. Det er på tide at det blir skrive bøker om dei.

Publisert: Publisert:

Kong Harald flankert av dåverande vegdirektør Olav Søfteland og vegsjef Lars Lefdal då Lærdalstunnelen i Lærdal vart opna i 2000. Foto: Marit Hommedal

  • Tom Hetland
    Kommentator, tidl. sjefredaktør i Aftenbladet

Grade: 4 out of 6 stars

Dag H. Nestegard: Vegar gjennom fjell – Historia om sju norske tunnelar. Selja Forlag. 143 sider.

Norge er tunnel-landet. I gjennomsnitt er det 1,3 meter tunnel per innbyggjar her nord mellom bakkar og berg. Ingen andre land kan måla seg med det. Tunneldrift er då også blitt ein norsk teknologisk spesialitet.

Til å vera så viktige, har tunnelane hittil sett få spor etter seg i bokheimen. Rett nok har Ryfast, den lengste undersjøiske vegtunnelen i verda, fått ei bok til opninga, utgitt av Statens vegvesen. Den er ei blanding av fotografisk praktverk, kritisk politisk analyse av prosessen, og tradisjonell bedrifts- og prosjekthistorie med byggherre som avsendar.

Sidan to av mine gamle kollegaer, Øyvind Ellingsen og Torbjørn Kindingstad, står bak verket, og sidan boka enn så lenge ikkje er å få i bokhandlane, må eg stoppa der og la vera å trilla terning. Men historia om Ryfast fortener så avgjort å bli tilgjengeleg for eit breiare publikum.

Ryfylketunnelen får snart si eiga bok. Her frå munningen på Solbakk. Foto: Pål Christensen

Ingeniørkunst og politisk spel

Dessverre er Ryfast ikkje med blant dei sju tunnelane den tidlegare NRK-medarbeidaren Dag H. Nestegard skildrar i boka «Vegar gjennom fjell», sjølv om han nemner prosjektet i forbifarten nokre gonger. Nestegard har valt ut Gravahalsen på Bergensbanen, Spiralen i Drammen, Vardøtunnelen, Fløyfjellstunnelen i Bergen, Ofredalstunnelen i Sogn, Romeriksporten og Lærdalstunnelen, som på kvar sin måte representerer ytterpunkt i norsk tunnelhistorie – frå imponerande teknologibragder og framsynte samferdselsstrategiske tiltak til flaue ingeniørtabbar og solide kostnadssprekkar.

Kvar nordmann har 1,3 meter tunnel. Lærdalstunnelen er 24,5 kilometer lang. Foto: Marit Hommedal

I sine tunnelhistorier greier Nestegard på ein fin måte å kombinera politikk, teknologi og kultur. Han skildrar ingeniørkunsten så det er til å få forstand av for lekfolk, og han viser oss det politiske spelet bak fleire av prosjekta. Her er ikkje uventa den legendariske samferdselsministeren Kjell Opseth (Ap) ein sentral person. 

Forandra lokalsamfunn

Nestegard fortel også korleis tunnelane og tunnelarbeida forandra lokalsamfunna. Den vesle bygda Upsete på Bergensbanen vart på kort tid til eit fargerikt fellesskap av nordmenn frå alle landsdelar, svenskar, italienarar, jødar og andre folkeslag som var svært eksotiske på Vestlandet rundt 1900.

Ofte har det vore store forventningar til at tunnelsamband skal gi vekst og framgang. Dei har ikkje alltid slått til. I 1983 vart Vardøtunnelen offisielt opna. Det var den første undersjøiske vegtunnelen i verda og knytte Finnmarksbyen saman med fastlandet. Lokale politikarar, som hadde kjempa lenge for prosjektet, tala om eit vegskilje i Vardøs historie. Men i dag er folketalet i Vardø berre halvparten av kva det var før tunnelen kom. Tunnelar er ikkje alt.

God tekst, dårlege bilete

Forfattaren krydrar historiene med eigne observasjonar og morosame anekdotar. Han sparer heller ikkje seg sjølv, men avslører at han var sjåfør då samferdselsminister Liv Signe Navarsete (Sp) hamna i ein aldri så liten politisk skandale etter at bilen hennar køyrde i 110 km/t til ei tunnelopning i Sogn.

Skulle eg vurdert boka etter teksten aleine, ville Nestegard fått ein klar femmar. Men i ei slik bok bør også illustrasjonsmaterialet telja, og små og grå bilete dreg det samla inntrykket ned. Her burde forlaget hatt heilt andre ambisjonar.

Dag H. Nestegard er i forordet klar på at heller ikkje han har skrive noko samleverk om norsk tunnelhistorie for folk flest. Den jobben står att å gjera. Men med den fagleg sterke og underhaldande boka si har han vist veg inn i fjellet for framtidige forfattarar.

Publisert: