Knallsterkt brev stila til ein analfabet

ROMAN: Homofil forfattar skriv om immigrantlagnader i skuggen av Vietnamkrigen.

Publisert: Publisert:

Ocean Vuong er fødd 1988 i Ho Chi Minh-byen i Vietnam, emigrerte med den næraste familien sin til USA i 1990 og gav tidlegare i år ut debutromanen sin.

  • Steinar Sivertsen
    Litteraturkritiker

Grade: 6 out of 6 stars

Ocean Vuong: På jorda er vi glimtvis vakre. Omsett av Rune F. Hjemås. 300 sider. Pelikanen forlag.

Den prislønna amerikansk-vietnamesiske poeten og essayisten Ocean Vuong, fødd 1988 i Ho Chi Minh-byen, emigrerte med den næraste familien sin til USA i 1990 og gav tidlegare i år ut debutromanen sin.

Den teksten føreligg no i ledig nynorsk omsetjing og kan katalogiserast som ein brevroman der den homofile eg-forteljaren, kalla Veslehunden, gjennom ei rad springande minnebilete og refleksjonar stila til eit «du» - «Til mor mi» - avdekkjer si eiga dramatiske oppvekst- og kjærleikssoge fram til han er i slutten av tjueåra og mot alle odds kan stå fram som etablert forfattar. 

Men dette er ikkje berre ei tidstypisk, tilbakeskodande, sjølvbiografisk orientert danningshistorie om guten som blir mann. Det er ein perspektivrik familie- og immigrantroman der hovudkarakteren i eit intenst, biletmetta språk brettar ut liva til to traumatiserte kvinner - mora Rose og bestemora Lan.

Tatoverte i hjarta

Begge har dei vakla ut av Vietnamkrigen, tatoverte i hjarta for alltid. Forgjeves har dei prøvd å gløyma napalm, landsbyar i flammar og kollapsa skolebygg, larmen frå helikopter og bombefly, menn med M-16 gevær, brente lik, smerta ved arrangerte og brotne ekteskap, ein grotesk abort, svolten som kan pressa ei aleinemor ut i prostitusjon, sorga, saknet og lengten etter eit betre liv. 

For Vietnamkrigen sine døtrer har immigranttilværet i eit rasistisk og klassedelt USA vore krevjande. Den schizofrene Lan ber krigen inni seg, blir vettskremd når fyrverkeri fargar himmelen, og snakkar så gebrokkent at ho aldri vil kunna bli skikkeleg integrert i det amerikanske samfunnet. Rose på si side slit ikkje bare i jobben sin på naglesalongen og er analfabet. Fram til Veslehunden er tretten og seier stopp, blir han ofte mishandla av mora på det grovaste. Slik sett er Rose representativ for dei kvinnene som lid av posttraumatisk stress og lett blir aggressive. Om ho omsider er lukkeleg, veit sonen ikkje. Han spør henne aldri.

Gripande

Portretta av Lan og Rose verkar ikkje bare truverdige. Dei er gripande. Det same gjeld det biletet eg-personen teiknar av seg sjølv. Det er nyansert og inntrengjande, utforma i spennet mellom lys og mørke, vakkert og vondt. Vegen frå å vera eit homofilt mobbeoffer som ikkje meistrar språket, til å stå fram som merittert diktar blir skildra på intenst, medrivande vis. Bileta er ofte originale, sanseinntrykka mange, motet til å tala om det tabuaktige påfallande. Dette er prosapoetisk, utfordrande dikting på høgt nivå. 

Ein bærebjelke i Veslehunden si livssoge er kjærleiken til Trevor, han som bur saman med sin skilde, «vodkamarinerte» far og døyr som 22- åring av ein overdose heroin. Trevors lagnad syner at «Sanninga er éin nasjon av dop, under dronar», medan seksualiteten som utspeler seg mellom forteljaren og den to år eldre kjærasten – han som har eit «komma» på halsen - kan veksla mellom det ømmaste mjuke og det brutale. Som seksualrealistisk dokument verkar «På jorda er vi glimtvis vakre» tidvis sjokkerande krast.    

Elles finst etymologiske djupdykk undervegs, t.d. i ord som «monster» og «kipula», og teksten alluderer effektivt til namn som Roland Barthes, Simone Weil og Toni Morrison, Tiger Woods og Dechamp. Samstundes er meta-kommentarene tallrike og talande. Veslehunden fortel at han skriv for å bli «fri», for å «overleva». Men «nokre ting er bandasjerte med så mange lag av syntaks og semantikk, så mange lag av dagar og timar, namn som er gløymde, berga og kasta vekk, at berre det å vite at såret finst, ikkje bidrar til å synleggjere det.» I tekstskapinga hans står mora, analfabeten, sentralt: «Når eg skriv, endrar, herleggjer og bevarer eg deg». Men «Kvar historie har meir enn ein raud tråd, og kvar tråd er ei forteljing om noko som deler seg». Så dette er ingen enkel forteljing frå A til Å. Difor får lesaren vita at «Det eg fortel deg, er ikkje ei historie like mykje som det er eit skipsvrak med flytande delar, endeleg leselege». For eg-forteljaren er det å snakka morsmålet til Rose «berre halvt vietnamesisk, men heilt krig», medan det mangelfulle ved eige skriveprosjekt blir uttrykt slik: «Dei sannaste ruinane er ikkje skrivne ned.»

Storarta roman

Så dette er i mangt og mykje ein storarta roman, skapt i spennet mellom fjernt og nært, det individuelle, det politisk-sosiale og det historiske.

Men vil du vita kva det er med ordet «sorry», læra kvifor ein farge kan vera farleg, stansa opp ved eit utstoppa hjortehovud over ein brusautomat, skjøna Roses Chopin-fascinasjon - eller ønskjer du å reflektera over fallande bøflar, migrerande monarksommarfuglar, det å nappa «snø» ut av håret til ei gammal kvinne, ja, då må du lesa heile romanen og ikkje berre denne meldinga.

Publisert: