Kjærleik i politikkens tid

BOK: Klokt, men litt vel traust om å reisa på oppdagingsferd, for å få auge på seg sjølv – og dermed andre.

Publisert: Publisert:

Vår meldar saknar galskapen frå Marit O. Kaldhols førre bok. Foto: Oyvind Eide

  • Eirik Lodén

Grade: 4 out of 6

Marit O. Kaldhol: Ta først på di eiga maske. Roman. 286 sider. Samlaget.

I eg-form fortel hovudpersonen Rut om å endeleg kunna ta avskil med sitt livs store kjærleik, chilenaren Luis, og korleis heile hennar vaksne liv har krinsa rundt han. Ikkje berre i dei ti åra dei var saman, frå 1979 til 1989, men også i alle år sidan – ikkje minst etter at ho ikkje høyrde meir frå han, eit par år etter at han hadde returnert til heimlandet for å vera med å byggja nasjonen på nytt frå ruinane av eit blodig diktatur.

Då ho møtte han, var han medisinstudent og flyktning i Bergen. Han vekte henne menneskeleg og erotisk, men han var flyktig og tankane hans milevis unna. Ein bror av han var ein av dei mange sporlaust forsvunne i Pinochets Chile, medan hennar eigen bror drukna i barndomen i ein vestlandsfjord.

Det førte til at mora vart ”eit ope sår” og døydde sinnssjuk, noko som i sin tur har ført til at Rut vegrar seg mot å få barn sjølv. Ho er redd for å bli ein dårleg forelder, slik ho såg mor si. Men i tomrommet etter Luis søkjer ho konvensjonell tryggleik og forplanting i ein inkjeseiande type, som gjev henne ei dotter og deretter forsvinn ut or livet hennar. Heretter er dottera Rakel eit slags haldepunkt i tilveret, men kjemien mellom mor og dotter er så som så. Og så snart yngelet er ute or reiret, flyg mor til Chile, for å gå opp spora til eks-kjærasten som ho har forsona seg med at ikkje lenger lever, men som ho ikkje har fått ut or systemet, som det heiter.

Her byrjar romanen, i 2017, og fyrste halvdelen er livssoga fram til dess. I andre halvdelen fylgjer me Rut på reise i Chile, med assosiasjonar attende til Noreg og fortida. Men reisa byd på eit eksistensielt, ikkje politisk, men moralsk vendepunkt som lyfter dei siste sidene i siste liten opp frå det vagt halvpolitisk reportasjeaktige, utan heilt å kunna berga ein litt for prosaisk roman, trass i det potensielt sterke og gripande stoffet. Det er som om litt for mange boksider er skrivne av ein utanrikskorrespondent på ferie.

På pluss-sida: Tittelen er velvald, komposisjonen smart, språket og blikket ofte poetisk og sansenært. Men det beste og mest lovande av den surrealistiske galenskapen og fridomen frå forfattaren Marit O. Kaldhols (f. 1955, deb. 1983) førre bok er borte, og det elliptiske har også si vrangside: Ein kvasi-journalistisk, slapp, slumsen stil, i eit evinneleg keisamt ”dramatisk” presens, der punktum blir nytta i staden for komma, og med setningar helst utan subjekt. At forteljaren vender seg til eit fråverande, så ofte elles trøyttande ”du”, har derimot her ein god, tematisk grunn: Dette er usende brev til ein intim ven, ikkje til lesaren, som så altfor ofte elles.

Publisert:

Mest lest akkurat nå

  1. Helikopter er satt inn i søk etter savnet mann

  2. Fastleger i Stavanger blir tatt ut i streik: - Kan medføre fare for liv og helse

  3. Boligbrannen på Klepp: To menn tiltalt for grovt skadeverk

  4. Kvifor har hytteeigaren rett til å klage på dette naustet?

  5. Storkunde vraket Polen for utslippskutt på Ålgård

  6. Han rykket opp fra lager­medarbeider til direktør i samme firma. Dette mener han er nøkkelen

  1. Roman
  2. Bok
  3. Bokanmeldelse
  4. Anmeldelse