Pilegrim med døden i hælane

BOK: Rapport frå ei fengselcelle på Åna etter 630 kilometers vandring i spanske landskap.

Publisert: Publisert:

Aftenbladets meldar er begeistra for Morten Bjergas nye roman «Dødevegen». Foto: Samlaget/Tommy Ellingsen

  • Jan Askelund
    Forfatter og litteraturkritiker
iconDenne artikkelen er over ett år gammel

Grade: 5 of 6 stars

Morten Bjerga: Dødevegen. El camino de los muertos. Roman. 344 sider. Samlaget.

Den førre, fine, romanen til sandnesforfattaren Morten Bjerga (1960, debut 1999) hadde handlinga si lagt til ryfylkeøyane og landskap og stader, jord og sjø, på desse kantar, til ei faren tid bare dei færraste nå har eigne minne om: «Lars O. Bru og havet» handlar om ein gamal, døyande mann og livet hans frå siste del av 1800-talet til han går ut av tida ved midten av førre hundreåret.

Årets praktfulle, og dobbelt så tjukke, roman «Dødevegen» utspeler seg i nåtid og tar lesaren med på ei detaljerik og krevjande pilegrimsvandring på søredelen av europakartet, der eg-forteljaren nesten steg for steg og dag for dag tar lesaren med på si tre vekers og 630 kilometer lange ferd på eigne bein, gjennom fire landsdelar, frå den biskayiske grensebyen Irún til Santiago de Compostela.

Så forskjellige som desse to romanane elles er i tid og stad, er dei begge opptatt av det same, dei første og dei siste ting, opphav, familie, tru og tvil, handling og forsømming, synd og soning, og å leva kvar dagen med medvit om det alt saman, for så å døy: «Kva skal eg vera redd for? For å døy og ligga kald og stille på ryggen? Eg veit ikkje, det er vel kanskje ikkje så mykje verre enn mykje anna. Og skulle det vera noko meir, bakanfor alt, så er vel til og med døden å leva med.»

Slik taler ein mann som alt er rimeleg forsona, men som framleis er full av undring og spørsmål. Etterkvart som lesaren får føla på kva som rir denne byrge og einsame pilegrimen, blir han ikkje bare dratt inn i dei eksistensielle funderingane hans, men blir også plaga av ei frydefull, stendig stigande spenning: kven var dei døde i hans eige liv, mora, kona, og koss døde dei eigenleg, kven var dei han trefte på si vandring, og kvifor sit eg-forteljaren – av alle stader – nå i fengsel på Åna og fortel?

For romanen er så finurleg konstruert at han i ettertid fortel om den mødesame vandringa i Spania frå ei anna (munke)celle, i fengslet på Åna og heimekjende Jæren, der han soner ein dom på to og eit halvt år. Kva konkrete misgjerningar han nå søker soning og utfriing ifrå, kva han sit inne for, forblir uklart. Men han har heller ingen ting han vil bortforklara; samstundes som han blir påtvinga reint prestelege tenester for ein polsk, katolsk medfange.

Det kviler eit stor alvor over forteljaren, som det gjer over heile «Dødevegen». Før han tar fatt på pilegrimsvandringa og forteljinga si, dediserer han alt «Til mor. Ja, eg skriv dette til deg, du som fødde meg, bar meg, først i magen, så i hendene.(…) Til deg, som uansett ville ha tilgitt meg alt, slik at eg kan fortelja det akkurat slik det var.» Han gjer det, forstår vi, i kjærleik til mora, men ganske særleg fordi han ikkje kan lyga til henne når han skal fortelja frå pilegrimsferda:

«For så å gå i grava som ein skyldig mann? Kanskje. Eg skriv og prøver å skildra vegen slik han faktisk var. Kva som gjekk føre seg. Kva fargar eg såg, kva omtrent uhøyrlege lydar eg høyrde. Ja, det hjelper å fortelja det slik det var. Å gå stega på nytt.»

Det er ei lise, får eg leggja til, og ein fryd å følgja Morten Bjerga på vandringa hans, omgjort til lødig romankunst.

Publisert:

Mest lest akkurat nå

  1. Her går ballen i mål for 7. gang i kveld

  2. Trafikkulykke i Time

  3. Ung kvinne i Sandnes er kommet til rette

  4. Lagt merke til gult støv i vannkanten i pinsen?

  5. Tvangsvedtak opphevet – rådmannen sa ingenting

  6. Trafikk­ulykke på E 39 – gravid til sykehus

  1. Roman
  2. Bokanmeldelse
  3. Litteratur
  4. Anmeldelse
  5. Bøker