Altfor treffande om jenta som forsvinn i skilsmissen

Helle Haugsgjerd imponerer vår anmeldar.

BOK: Smertefullt om å mista rolla si i eit liv der vaksne har regien.

  • Sofie Braut
    Sofie Braut
    Lektor og skribent
Publisert: Publisert:
Grade: 5 out of 6

Helle Haugsgjerd: Hver natt dør jeg. 203 sider. Aschehoug. 

Det er mange måtar å forsvinna på, og romandebutant Helle Haugsgjerd utforskar denne hausten eit særs sørgjeleg og altfor alminneleg forsvinningsnummer med ein usentimental realisme som provoserer fordi han råkar så godt. 12 år gamle Lina er hovudpersonen i Hver natt dør jeg, vi møter henne som eg-person i rolla som ansvarleg storesyster, lydhøyr korpsjente og observant naturelskar.

Ho er ei jente med eigenart og sensitivitet av typen som tek inn dei vaksnes perspektiv og formuleringar før ho har fått gjort dei til sine eigne. Men det er desse ho tyr til når tilveret skal fortolkast, og nett i det vi møter henne treng ho verkeleg å tolka det som skjer på nye måtar. Mora og faren har nemleg bestemt seg for å skiljast, trass farens lovnader om at dei skulle halda saman. For Lina og veslesyster Eva vert livet brått rykka opp med rot, og mors forsikrande fraser: «Vi er like glade i dere som før, det er det viktigste for oss i denne prosessen» og «…dette er den beste løsningen for alle», vert berre kraftlause klisjear. 

Tittelen rugar dystert over teksten, og trass i at det er Linas førsteperson-perspektiv som vert formidla, føler vi at Lina ikkje får vera nokon hovudperson. «At Eva er søsteren min, er det fineste ved meg», slår ho tidleg fast. Kor kjem denne innsikta frå? Vi anar at det såre ikkje får utløp på anna vis enn å tilpassa seg, og gjera det beste ut av livet lengre bak i køen. Etter kvart som vi les, vert mora sin fornuftsprega liksom-empati svært provoserande, og for lesaren vert det altfor tydeleg at her er ei modernisert og svært utkropen utgåve av det gamle «barn skal sees, men ikke høres». Her er Haugsgjerd dyktig både som empatisk sjåar av barn i krise, og som ærleg samfunnsdiagnostikar. Der vaksne insisterer på retten til å velja sin veg, kan det fort bli altfor store gliper å falla ned i for den som ikkje er heilt vaksen.

Medan faren dreg seg unna i noko vi anar er ei slags «bi-personens hjelpeløyse», glir mora inn i sitt nye kjærasteforhold med krav om døtrenes si forståing og bistand. Mora sitt nye liv kviler nemleg på at Lina er fornuftig, snill og flink. Som mange barn i eit samfunn på vaksnes premiss, må ho akseptera at ho ikkje heng med i dei vaksnes avanserte stolleik. 

Romanen er likevel ikkje eit kammerspel frå kjernefamilien. Haugsgjerds portrett av Lina omfattar også andre relasjonar der Lina prøver å finna ein plass og ei rolle. Den sårbare Leo, den religiøse Mathilde og ikkje minst den nye og komplekse korpsdirigenten Eskild, er alle personar som Lina famlar saman med, utan å finna noko som forløyser. Det vert eit truverdig, nært og sårt innblikk i  livet til ei som på randen av tenåra lengtar etter noko heilt eige, men aldri heilt finn rom for det. 

Publisert:

Bokanmeldelser

  1. Varg Veum er krimlitteraturens norske helt – nå prøver han seg på et mysterium fra virkeligheten

  2. Eks-stortings­politikar debuterer som for­fattar – vår kritikar er passe nøgd

  3. Rogalands svar på Mr. Bean på verdens ver­ste syden­tur

  4. Krigen var ikke så fredelig som disse bildene viser

  5. Vilt fabu­lerende, over­skudds­preget og under­holdende om Ibsen

  6. Han kjempet for demo­krati, ble feng­slet, tort­urert og havnet i Stav­anger. Diktene hans er vakre!

  1. Bokanmeldelser
  2. Bokanmeldelse
  3. Anmeldelse
  4. Litteratur