Bønder droppar plog, kunstgjødsel og sprøytemiddel

Bønder i Rogaland skal dyrke utan å pløye jorda, utan kunstgjødsel og sprøytemiddel i nystarta forskingsprosjekt. Norges Bondelag er spente på om ei slik metode kan gi store nok avlingar til å brødfø befolkninga.

Bøndene Eldar Melbøe Kyllesø og Nils Melbøe meiner det er på høg tid å få dokumentasjon på korleis landbruket kan binde co₂ i jorda. Dei håper å kome betre ut av klimareknskapet i andre enden av nystarta forskingsprosjekt.
  • Birgitte Flote
    Journalist
Publisert: Publisert:
iconDenne artikkelen er over ett år gammel

På eit vårgrønt beite hoppar sauer og lam side om side med ammekyr. Far og son Nils Melbøe og Eldar Melbøe Kyllesø trør over lågt gras. Garden på Kylles i Sandnes skal, saman med 12 andre gardar i Rogaland, delta i eit prosjekt som utforskar korleis landbruket framover kan bli eit viktig verktøy i kampen mot klimaendringar og tap av naturmangfald.

– Jordbruket er framstilt som klimaversting med kurapet som det store problemet. Då ser ein på utsleppa, men ikkje på kva norsk landbruk kan binde av co₂ i jorda. Kan vi klare å dokumentere dette, vil det vere viktig for norsk landbruk, seier Nils Melbøe.

Jorda lever

Bøndene som deltar i prosjektet, representerer heile spekteret, frå bitte små grønsakaktørar til store mjølkebruk. Bøndene skal jobbe etter det som heiter naturbyggjande, eller regenerativt landbruk, der målet er å produsere mat samtidig som ein aukar det biologiske mangfaldet både i molda og oppå bakken.

– Vi set til side utbreidde praksisar som at jorda skal snuast opp ned med plogen og tilsetjast kunstgjødsel, og at ein kan bruke gift, seier professor og rektor Dag Jørund Lønning ved Høgskulen for grøn utvikling på Bryne, som fram til 2019 heitte Høgskulen for landbruk og bygdeutvikling.

– Mold har vore sett på som noko stussleg, men i realiteten er det det største universet av liv som vi har på planeten. Ein antek at 90 prosent av det som lever på landjorda, lever i molda. Vi vil forstyrre molda så lite som mogleg. Naturen er ikkje noko ein skal kjempe imot og halde på avstand. Denne tankegangen utfordrar det etablerte, seier Lønning, som skal leie prosjektet.

Bøndene på Kylles meiner dei langt på veg driv med naturbyggjande landbruk allereie i dag. Dyra beiter på innmark, beita blir gjødsla med delvis kompostert kyllingmøkk som dei hentar frå ein nabo.

Gjennombrotet

I jorda blir det lagra co₂. Tilhengjarane av naturbyggjande landbruk meiner at ein kan lagre enda meir co₂ ved å tenke nytt om dyrking og landbruk, og at karbonlagring i landbruksjord dermed kan vere eit viktig klimatiltak. Tre prinsipp blir sett på som viktige for å byggje opp økosystemet i molda:

  • Forstyrr molda så lite som mogleg.
  • Ha molda dekka med plantar så ofte som mogleg.
  • Dyrk eit mangfald av vekstar så mykje som mogleg.

Dag Jørund Lønning har jobba med naturbyggjande landbruk i fire år og gitt ut tre bøker om emnet. Han opplever at interessa har auka. Sidan første bok kom i 2017, har han halde over 150 foredrag.

– Det tar gjerne tid når ein jobbar med nye idear som utfordrar etablerte sanningar. Små aktørar i landbruket har vore på gli, men dette prosjektet er gjennombrotet i det offisielle, store landbruket, seier Lønning.

Prosjektet er delfinansiert av Rogaland fylkeskommune. Også Fylkesmannen i Rogaland er involvert gjennom ein plass i styret. Norsk Bonde- og Småbrukarlag i Rogaland står som eigar av prosjektet, og har Nils Melbøe og Torbjørn Norland i prosjektstyret.

– Vi set til side utbreidde praksisar som at jorda skal snuast opp ned med plogen og tilsetjast kunstgjødsel, og at ein kan bruke gift, seier professor og rektor Dag Jørund Lønning ved Høgskulen for grøn utvikling på Bryne, som fram til 2019 heitte Høgskulen for landbruk og bygdeutvikling.

Men kan vi brødfø befolkninga?

Marit Epletveit, fylkesleiar i Norges Bondelag, er positiv til å få meir kunnskap om regenerativt landbruk.

– I tankegangen om at vi bør sjå jorda som levande med alle organismane som er der, ligg ein del kunnskap som vi alle kan ha glede av.

Den store revolusjonen i jordbruket kom då det blei mogleg å produsere kunstgjødsel i stor skala. Det har blitt sett som nødvendig for å produsere store nok avlingar til ei befolkning i vekst.

– Det vi ikkje veit, er om ein med ei slik metode vil klare å hente ut same avling, eller om ein vil gå veldig langt ned i avling og ikkje klare å brødfø befolkninga. Det blir spennande å sjå. Det handlar om kost-nytte. Fram til no har ein tenkt at om ein gjødslar og pløyer jorda så får ein større avlingar, seier Epletveit.

– Uansett vil det vere element som er nyttige for bøndene, men så er det ikkje slik at det som er riktig for éin gard vil vere riktig for alle andre. Nokre har næringsrik jord, andre dyrkar på sandjord. Jordtypane oppfører seg veldig forskjellig. Føresetnadane varierer også etter kor ein bur i landet.

Leiaren i Norges bondelag i Rogaland, Marit Epletveit, er spent på om ein kan få store nok avlingar med Lønnings metode.

Norsk jord

Forskarar ved Norsk institutt for bioøkonomi (NIBIO) sa i ein artikkel i Harvest i fjor at det er mogleg å binde om lag ein fjerdedel av jordbruket sine klimagassutslepp i jorda. I rapporten «Muligheter og utfordringar for økt karbonbinding i jordbruksjord» undersøker forskarane ti metodar å gjere dette på, éin av dei er regenerativt landbruk.

Forskarane er usikre på om norske landbruksforhold gjer det vanskeleg å droppe plogen. Tung, norsk leirjord er noko anna enn tørre, sandhaldinge og lause jordtypar andre stadar i verda.

– Nokre metodar som er godt akseptert internasjonalt, har ei meir avgrensa moglegheit i Norge, slik som redusert jordarbeiding [ …], skriv dei.

Å dekke molda med plantar så ofte som mogleg, som også er sentralt i Lønnings mantra, blir derimot vurdert som ei av dei mest effektive metodane for å binde karbon i jord.

Bøndene på Kylles meiner dei langt på veg driv med naturbyggjande landbruk allereie i dag. Dyra beiter på innmark, beita blir gjødsla med delvis kompostert kyllingmøkk som dei hentar frå ein nabo.
I over tusen år har det vore dyrka mark på Kylles.

Klimakutt

Torbjørn Norland, nestleiar i Rogaland Bonde- og Småbrukarlag, trur mange bønder er opptatt av, og vil vite meir om, det som er under jorda.

– Ein av grunnane til at vi ønsker dette prosjektet, er at vi trur det er mange som driv regenerativt utan å nødvendigvis tenke over det, seier han og viser til praksisen med å ha dyra på beite, der ein verken brukar kunstgjødsel eller pløyer jorda.

I regjeringa sin Klimakur finn vi oppskrifta på korleis Norge skal halvere utsleppa i 2030 samanlikna med 2005. Tilrådinga om å kutte kjøtforbruket vil kunne gi 8900 færre gardsbruk og 300.000 færre beitedyr på ti år, viser tal Dagbladet har henta inn frå Agri Analyse.

– Jordbruket i Rogaland blir ofte målt på det vi produserer av ulike jordbruksprodukt. Dette prosjektet kan gi oss ei positiv vinkling på jordbruket sitt bidrag til eit mangfaldig jordliv og binding av karbon i jord, seier Norland.

Les også

Regjeringen foreslår grønn omstillings­pakke på 3,6 milliarder i kjølvannet av korona­pandemien

To generasjonar bønder

Garden på Kylles har moldholdig morenejord. Her har det vore dyrka mark i minst tusen år, viser Mølbøe sine bygdebøker. I dag har dei om lag 30 storfe og 70–80 sauer. I tillegg dyrkar dei bringebær.

Nils Melbøe går mellom rekker med spinkle busker som snart skal bli grøne og sidan bogne av bær. Han reknar med at sal av bringebær utgjer ein fjerdedel av inntekta.

Det nærmar seg bringebær-sesong for bonde Nils Melbøe.

Melbøe meiner dei langt på veg driv med naturbyggjande landbruk allereie i dag. Dyra beiter på innmark, beita blir gjødsla med delvis kompostert kyllingmøkk som dei hentar frå ein nabo.

– Bruken av kunstgjødsel er allereie redusert for vår del. Kunstgjødsel er ufatteleg dyrt, og det har gjort at mange er mykje meir forsiktige og gjødslar meir riktig. Mange tar jordprøver.

Eldar Melbøe Kyllesø tok over drifta for seks år sidan. På garden står to hus, eit nytt og eit gammalt, side om side.

– Tidlegare bestod jordbruket av familiebruk. No går det mot større og større fjøs. Norsk landbruk mister bønder kvar dag. Dei opplever at inntektene ikkje er høge nok til at det er verd å fortsette.

Nils Melbøe har vore bonde i snart 50 år, om ein tel med blomkåldyrkinga han starta med som 14-åring. I mellomtida har høygaffel blitt erstatta av siloheis. Dyra per gard blir fleire og gardane færre.

– Vi skil oss kanskje litt frå dette, vi har ikkje investert enormt. Politikarane legg opp til at du heile vegen må utvide produksjonen din, det har ikkje vi gjort.

Les også

  1. 50 bønder i Rogaland vil selge melkekvoten

  2. No får gartnar Kåre Wiig sesongarbeidarane sine likevel

  3. Bondelaget mener kjøttkutt vil rasere næringen

  4. Rapport: Bruken av fornybar energi i Norge har bare økt med 4 prosentpoeng på ti år

  5. Torborg Berge riv seg i håret over alle dei strigla hagane

  6. – Den einskilde bonden kan ikkje få klimaansvaret i eit tvers gjennom rote økonomisk system

Publisert:
  1. Dag Jørund Lønning
  2. Rogaland fylkeskommune
  3. Statsforvalteren i Rogaland
  4. Landbruk
  5. Bærekraft

Mest lest akkurat nå

  1. For 30 år siden skremte denne gjengen vannet av foreldre og rektorer i Sandnes

  2. Slik så det ut ved Vålandstårnet i kveld

  3. Kommuuuuuuuuuuuuunen!

  4. Avhørte vitner kan ha husket feil

  5. Stor test av 15 brød: To får toppkarakter

  6. To Viking-talenter tatt ut på landslaget