Rolf Schreiner starte korstog: Askeladden og di – feil brug av dialekt

DEBATT: Ajax skreiv ein berømte julahistorie så hette «Di små armane». Han om det. Ingen e perfekte.

Publisert: Publisert:

Rolf Schreiner, språk- og dialektbruker som reklamemann og tekstforfatter: «Någen tror at ordet «de» ska skrivas di på skikkelig stavangersk.»

Debattinnlegg

Rolf Schreiner

De fleste av oss skrive på bogmål. Og me går vel adle rundt og snakke ein form for dialekt. I tillegg e der någen så falle for fristelsen te å skriva på dialekt. Og då gjelde det å holda tungå beint i moen.

Eg syns at ein bra regel når du ska skriva på dialekt, e at det enklaste e det besta. Ikkje gjørr det merr komplisert enn nødvendig. Der e ingen grunn te å forandra ord for forandringens skyld. Hvis et ord udtales likt på bogmål og på dialekt, då bør ordet òg skrivas likt. Verre e det ikkje.

Et eksempel på det. La oss ta setningen: Han begynte med boksing. De fira ordene udtales heilt likt på bogmål og på Stavanger-dialekt. Då e der ingen grunn te å skriva: Han bejynte med båksing. Å skriva på dialekt e ikkje det sama som å skriva lydskrift.

Der e heller ingen grunn te å forandra ord så inneholde bokstaver me ikkje udtale. Derfor ska ordet «det» skrivas «det» på dialekt. Någen lokale skribenter tror at det blir veldig dialektisk når det erstattes med de eller de' . Og forvirringen blir alltid stor når någen tar vekk d-en i ordet «med» og setningen «Vi er med dere» på bokmål blir «Me e me dåkker» på dialekt. Ein ska heller ikkje falla for fristelsen te å la «gode» bli goe eller go'e . Ordet «gode» har me nemlig lært å udtala goe på norsk allerede fra morsmelken, og det udtales heilt likt på dialekt. Då bør det òg skrivas likt.

Og ordet «huset» hette huset også på dialekt. Ikkje fjern den stumme t-en. «Huse» e et verb og får ein heilt aen betoning.

Derfor: Når et ord udtales likt på norsk bogmål og på lokal dialekt, oppnår me ingenting (bortsett fra forvirring) ved å forandra på bokstaveringen av ordet.

Ska me vær enige om at bindeordet «og» skrives ikkje åg på dialekt?

Og nå nærme eg meg poenget.

Der e flerne så skrive på dialekt i de lokale avisene våre. Någen skrive lesarinnlegg på ekta stavangersk, någen journalister prøve seg – og någen sprite opp annonsene sine med dialektiske udtrykk og formuleringar. Vel og bra, men der e ein ting så ofte går igjen, og som eg nå starte korstoget mod.

Någen tror at ordet «de» ska skrivas di på skikkelig stavangersk.

Uff og uff!

Som sagt, det enklaste e det besta. De udtales di både på bogmål og på dialekt, og der e ingen grunn te å komplisera.

La oss sei at Aftenbladet vil skriva «Vi er de som lager din avis» på dialekt. Dyslektiske dialektikere vil då enda opp med: «Me e di så lage di avis!»

Dette henge jo ikkje på greib. Det einaste riktige blir derfor: Me e de så lage di avis.

Husk at di e et heilt aent ord enn de – med ein helt aen betydning! Og det bør fortsatt vær forskjell på et personlig pronomen og et eiendomspronomen – også på dialekt!

Hvis derimod Aftenbladet vil skriva «Vi er din avis» på ein udsending te leserne, vil det bli på dialekt: «Me e di avis.» Der e ordet di på sin rette plass.

Koffer i all verden skriva di på dialekt for det om ordet udtales di? Hvis det prinsippet ska gjennomføras, e me virkelig ude på tynne is.

Ska me vær enige om at bindeordet «og» skrives ikkje åg på dialekt?

Ska me vær enige om at «skikkelig» skrives ikkje sjikkelig på dialekt?

Ska me vær enige om at «frokost» skrives ikkje frokåst på dialekt?

Ska me vær enige om at «godt» skrives ikkje gått på dialekt? (Det sko bli bra forvirring!)

Kokken Charles har forstått det – restauranten i Sandnes hette Charles & De.

Per Inge kom te fornuft

På bogmål hette det: Gutter gir aldri opp. Det hadde blitt passe sprøtt å skrive på dialekt: Gutter jir aldri åpp. Men det blir altså konsekvensen hvis me skrive lydskrift – og bruge di i stedet for de.

Så kan någen sei at Ajax skreiv ein berømte julahistorie så hette «Di små armane». Han om det. Ingen e perfekte. Han brukte òg andre formuleringar så virke kunstige i dag.

Ein eminent dialektiker som Per Inge [Torkelsen] va nok påvirka av Ajax då han skrev di i stedet for de i de aller fysste stykkene sine. Men han kom te fornuft for rundt 30 år siden. Og kokken Charles har forstått det – restauranten i Sandnes hette Charles & De.

Og ska me vær enige om at Gunnar Roalkvam har ein smule peiling på det han holde på med? Flott. Hans hyllest te Rosenberg-arbeiderne hette «Han far og de».

I rest my case.

Og eg seie tvi-tvi te Askeladden og de!

Les også:

Les også

La om dialekten for Askeladden-rolle

Les også

Dialektkamp

Les også

Languaget in the future lissom

Publisert: