Etter pandemien blir alle bygdefolk

UTKANTLIV: Eg kjenner meg som eit plagg som har hange så lenge i skapet, at eg er i ferd med å bli trendy.

Heile tida står me på nippet til å mista noko, anten det er tilbod på den vidaregåande skulen eller polititenester. Kvar gong protesterer me det me greier, men det er ikkje rare pipet me får fram, samanlikna med det store samfunnsbulderet. Foto: Carina Johansen

Debattinnlegg

  • Heidi Hjorteland Wigestrand
    Heidi Hjorteland Wigestrand
    Frilansjournalist og ryfylking
Publisert: Publisert:

Nesten heile livet mitt har eg levd i Utkant-Norge, eg er oppvaksen på fjellgard, og bur no i den vesle landsbyen Sand i indre Ryfylke, kor eg lever eit enkelt og kortreist liv. Eg slutta å ta fly lenge før pandemien parkerte flyginga for dei fleste, men eg reiser mykje med båt.

Båten og bilen er banda våre til omverda. Som frilansjournalist reiser eg ofte med hurtigbåten til Stavanger. Her har eg saman med andre passasjerar eit flytande kontor, kor me nyttar reisetida til arbeid, strikking eller lesing, noko det er vanskeleg å få til medan ein køyrer bil gjennom Ryfast. Båten er også viktig for dei utan bil, for skuleungdom som skal heim til mor i helgane og for hyttefolk.

Eg går mot straumen, mange kvinner på min alder som har utdanna seg til skrivebordsarbeid, er for lengst farne frå landsbygda. Men me er enno nokre stabeis-innbyggarar som klorer oss fast her i utkantland. Å bu slik er resultat av eit aktivt val, og det kostar. Å vera utkantmenneske held deg på tå hev i konstant kampmodus. For stadig rasar det stein over vegane våre og øksa heng klar til å kutta båtrutene våre.

Me ropar til døve øyrer

Heile tida står me på nippet til å mista noko, anten det er tilbod på den vidaregåande skulen eller polititenester. Kvar gong protesterer me det me greier, men det er ikkje rare pipet me får fram, samanlikna med det store samfunnsbulderet.

Me prøver å tala til øyrer som er så døve at endåtil ordføraren blir matt. Og me krev ikkje så mykje, me ber berre om å få behalda det vesle me har. Kutta i båtrutene våre blir endå meir uforståelege når ein les om overdimensjonerte busstilbod i urbane strok, der tomme leddbussar romlar gjennom byggefelta åtte gonger i timen på dagtid. Og helst ikkje sei ordet Sykkelstamveg, er de greie.

Me dryler til med alle dei klassiske argumenta våre i kampen for båtar og raspengar. Om verdien vasskrafta, steinen og fisken frå utkant-Ryfylke bidreg med. Som vatn på gåsa glir dei av. Sjølv ikkje når me retorisk spør om ikkje eit utkantliv er like mykje verdt som eit liv i tettbygde strok, lyttar dei. Dei legg gjerne ansikta i medfølande falder og hmmm-ar litt, men dei lyttar ikkje på ekte. Og ja, det er lett å bli ein karikatur på ein misunneleg sutrepave av å leva slik. Eg forstår at somme er freista til å slenge i oss: Slutt og klag og kom dykk til byen! Det er inga framtid der inne.

Eit heft og eit pengesluk?

Og eg har fleire gonger tenkt tanken, at me gidd! Er det ikkje betre å leggja ned heile landsbygda? For det er klart at me er dyre å drifta om ein tenkjer kald og isolert matematikk.

Dei siste åra har kampen om naturen hardna. Hyttefolk og bygdefolk står saman i kampen mot vindturbinar. Så kom pandemien. Då forstod eg til fulle kor sterke banda mellom landsbygda og byen er. Om ikkje alle politikarane som løyver pengar til båtruter og rassikring ser oss, så ser det vanlege bymennesket oss, og me dei. Folk i byane søker til bygda når noko står på, det gjorde dei under krigen, det ønskte dei også under koronakrisa i vår. Hytteforbodet rørte ved djupe kjensler. Dei ville heim til mor, til naturen.

I sommar har landets utkantstrok yrt av turistar. Det handlar om historie, slektsrøter, urkreftene i naturen og det å ha ein plass å dra til når det nesten ikkje er andre stader å dra.

Visste de at det oslobaserte vekebladet Hjemmet har distrikt, dugnad og drama som tre søyler i journalistikken sin? Ei dame som strikkar fallskjermar er av null interesse for Hjemmet om ho bur i Oslo. Bur ho på Nesflaten eller i Nesbyen, derimot, er ho akkurat det bladet jaktar på. Har superkommersielle Egmont forstått noko om landsbygdas verdi som mange av politikarane våre ikkje har?

Senterpartiet sin framvekst handlar om den tilspissa kampen mellom sentrum og periferi. Det er svar på tiltale frå mange leie utkantfolk, og sikkert ein del byasar som har funne sitt indre utkant-eg.

Kortreiste liv

Pandemien, kjærleiken til naturen og klimaomsyn vil føra til at nordmenn i framtida truleg vil leva meir kortreiste liv enn før. Flyging vil dessutan truleg bli dyrare enn før, og heimekontor eller hyttekontor meir akseptert. Dermed er det grunn til å tru at fleire vil skaffa seg hytter eller reise i nærområda sine. Periferien vil ha styrka sin verdi for byfolks rekreasjon, for dette er menneske som gjennom den stille og stengde tida kanskje også har funne bygda i bydelen og bonden i byasen, ute i den nye kjøkkenhagen.

Eg trur koronakrisa har dunka liva til urbane menneske inn i ein rytme som minner meir om våre bygdeliv. Men ingen ønsker vel å reisa til ein stad der kaien er stille og siste fastbuande er i ferd skru av lyset?

Me er i same båt, så lenge det finst nokon båt.

Så kom pandemien. Då forstod eg kor sterke banda mellom landsbygda og byen er. Om ikkje alle politikarane som løyver pengar til båtruter og rassikring ser oss, så ser det vanlege bymennesket oss, og me dei.

Les også

  1. Kutt i hurtigbåtene vedtatt: – Det gikk som vi fryktet

  2. Bergsvåg avlyste avtaler for å møte frustrerte ryfylkinger

  3. Disse hurtigbåtene kuttes i 2021 og 2022

  4. Er Ryfylke blitt ein klamp rundt foten for Stavanger-regionen? Er pengar brukt i Ryfylke til hinder for den ønska utviklinga sør i fylket?

Publisert:
  1. Distriktspolitikk
  2. Kollektivtransport
  3. Samferdsel

Mest lest akkurat nå

  1. – Vi så et rødt lys styrte i sjøen

  2. Ansatt ved Rovik boas har testet positivt

  3. Norsk pangåpning i OL - brøt vond trend

  4. Redningsaksjon på Kjerag lørdag kveld

  5. OL-STUDIO: Her jubler stjernen for gull. Like etter innser hun tabben

  6. Borgli brøt, sensasjonelt gull til Østerrike