Oslokunstnarar fem gonger flinkare. Minst.

Oslo har 12 prosent av Norges befolkning, 36 prosent av dei sysselsette i kulturnæringane – og fekk i perioden 2009-2012 55 prosent av statens kunstnarstipend og garantiinntekter. Bergen, Trondheim, Stavanger og Tromsø fekk 13 prosent – til saman.

Som direktør i Norsk kulturråd, er Anne Aasheim (t.v.) kulturminister Anniken Huitfeldts forlenga, administrative arm i kulturpolitikken. Men blir pengane geografisk spreidd i tråd med dei kulturpolitiske måla?

  • Jan Zahl
    Jan Zahl
    Kulturjournalist
Publisert: Publisert:

Jan Zahl

iconDenne artikkelen er over åtte år gammel

Einaste tildelingskriterium for statens kunstnarstipend og garantiinntekter er kunstnarisk aktivitet og kvalitet. Søkjarane blir vurderte av sine likemenn, av stipendkomitear beståande av fagfolk på sitt område. Heile poenget med ordninga er å gje skapande og utøvande kunstnarar moglegheit til å vera kunstnarisk aktive, slik at dei skal kunna bidra til eit mangfaldig og nyskapande kunstliv, som det så fagert står på Statens kunstnarstipends heimesider.Me får nesten rekna med at denne ambisjonen gjeld på tvers av geografi, og omfattar heile landet. Det er i alle fall, og har i lange tider vore, eitt av kulturpolitikkens viktigaste mål.

Gjennomgangen av fem norske byars del av dei fire siste åras tildelingar – på til saman nesten 900 millionar kulturkroner – er forbløffande, og viser ein påfallande konsekvens og stabilitet. Oslo kjem aldri under 50 prosent av tilslaga. Lågaste del hadde hovudstaden i år, med bare 50,1 prosent, høgast var det i 2010, med 60,1 prosent. I snitt utgjer Oslos del av stipenda og garantiinntektene desse fire åra 55 prosent.

Eg er ikkje den einaste som tel stipend og garantiinntekter og legg merke til den geografiske fordelinga. Kunstnarane gjer det også.

Same stabilitet finn me for dei andre fire byane – men denne gongen med motsett forteikn: Vestlandets hovudstad og Norges nest største by, Bergen, stod for 7,25 prosent av tilslaga i fireårsperioden. Norges tredje største by, trønderhovudstaden Trondheim, kjem på tredjeplass, med 3,1 prosent av stipenda og garantiinntektene i snitt, mens Noregs fjerde største by – oljehovudstaden Stavanger – i åra etter statusen som europeisk kulturhovudstad – norgeshistorias største kulturarrangement – ender med eit miserabelt snitt på 1,4 prosent. Tromsø, Nord-Norges representant i den triste statistikken, gjer det bare marginalt dårlegare enn nesten dobbelt så store Stavanger, med eit snitt på 1,2 prosent av statens kunstnarstipend og garantiinntekter i fireårsperioden.

Dei fire byane utanfor Oslo representerer til saman eit større innbyggjartal enn Oslo. Men bare 13 prosent av dei offentlege stipenda som skal gjera det mogleg for skapande kunstnarar å skapa kunst, gjekk altså til desse fire byane desse fire åra. 55 prosent gjekk til Oslo-kunstnarar.

Eg er ikkje den einaste som tel stipend og garantiinntekter og legg merke til den geografiske fordelinga. Kunstnarane gjer det også. I april i år gjekk Kunstforum gjennom tildelingane av garantiinntekter i same periode som eg har talt, altså frå 2009-2012. Resultatet for biletkunstnarar er spektakulært: 74 prosent av dei som fekk garantiinntekt i perioden (55 stykke) hadde adresse Oslo. 3 personar (4 prosent) bur i Bergen, mens Trondheim har 1 person (1,3 prosent). I den etterfølgjande diskusjonen på nettet skriv styreleiar Hilde Rognskog i Norske Billedkunstnere langt og ordrikt om kulturpolitiske målsettingar, om viljen til å stimulera til kunstnarisk aktivitet også i distrikta, og at stipendkomiteen – der 17 av til saman 30 medlemmer (inkl varamedlemmer) er frå Oslo – må vera bevisst på dette. Ein annan debattant bidreg med eit ganske anna perspektiv. Ifølgje to kjenningar av han som har sete i stipendjuryen, og som derfor vil vera anonyme, bles komiteen i kriteria i søknadspapira, og stiller seg heller tre spørsmål:

1. Er denne personen ein ven av meg?

2. Har denne personen innflytelse i kunstmiljøet?

3. Vil denne personen kunna gi meg noko tilbake om eg gir vedkomande eit arbeidsstipend?

"Ordninga er dessverre dømt til å forbli korrupt," skriv Geir Olsen, og bidreg dermed til konspirasjonsteorien om at komitétildelingar av kulturpengar i den vesle andedammen me kallar Norge, framfor alt handlar om vennskap og kjennskap. Eller korrupsjon, som me ville kalla det – om det handla om andre land og regime, eller om andre sektorar, som politikk, næringsliv eller sport.

Oslos spektakulært dominerande stilling står også i direkte strid med dei raudgrøne sine erklærte, kulturpolitiske mål om at kultur og kunstnarisk verksemd skal koma heile landet til gode. Det står dermed også i direkte strid med måla til Norsk kulturråd, som har i oppgåve å administrera og forvalta Kulturdepartementets kulturpolitikk.

Når ein ser på korleis statens arbeidsstipend og garantiinntekter er fordelte i fireårsperioden 2009-2012, blir det nærliggjande å konkludera at alle instansar utanom Oslo har mislukkast, sidan resultata står i så skarp motstrid mot dei erklærte ambisjonane til politikarar, kulturråd, regionar, byar og tettstader. Det paradoksale er at det altså er staten og det offentlege sjølv som står for skeivfordelinga, gjennom sine eigne ordningar for å spreia kulturpengane og den kunstnariske verksemda over heile landet.

Om komiteane faktisk gjer jobben sin, så må det bety at det knapt finst oppegåande kunstnarar eller prosjekt i andre norske byar enn i Oslo. For å vera nøyaktig: 55 biletkunstnarar verdt garantiinntekt i Oslo i perioden 2009-2012, 3 i Bergen, 1 i Trondheim, 0 i Stavanger.

Dette er ein kortversjon av artikkelen "Oslofolk er visst flinkare", på trykk i Syn og segn 2/2012.

Følg meg på twitter.com/janzahl

Publisert:

Mest lest akkurat nå

  1. Hun trodde hun skulle arve 4 millioner av søsteren. Men pengene gikk til Frelsesarmeen og SOS-barnebyer

  2. SR-Bank vil møte bedratte kunder i retten om nødvendig

  3. Sandnes: Krasjet i rundkjøring og løp fra stedet

  4. Gladnyhet om skatt i Stavanger

  5. Er du lei av møblene dine? Her er seks tips for å se på dem med nye øyne.

  6. Kvinne i 90-årene koronasmittet i Stavanger