Korleis forandre eit enormt stort land på eit par tiår

GJESTEKOMMENTAR: Kina er i ferd med å bli verdas viktigaste land. Og for oss som arbeider med miljø, finst det ikkje eit meir interessant land å reise til.

Publisert: Publisert:

Den økonomiske veksten i Kina er enorm, og landet er i ferd med å bli det leiande landet i verdsøkonomien. Men, som biletet frå Beijing viser, den enorme veksten er skadeleg for miljøet og klimaet – noko Kina no tek på alvor. Og her treng verda Kina med på laget. Foto: Reuters/NTB scanpix

  • Bård Vegar Solhjell
    Generalsekretær, WWF Verdens Naturfond
iconDenne artikkelen er over ett år gammel

Det sentrale forretningsstrøket i Shenzhen for eit halvt år sidan, under 40-årsjubileet for den økonomiske sona på grensa til Hongkong. Foto: Thomas Suen, Reuters/NTB scanpix

Det er 22 år sidan eg første gongen kom til Kina, på eit tog frå Hongkong via grensebyen Shenzhen. Shenzhen var ein fiskarlandsby, men vart i 1979 utpeika som ei særleg økonomisk satsingssone. I dag har Shenzhen 20 millionar innbyggarar og er Kinas teknologiske sentrum, hovudsetet for fleire av verdas største selskap (som Huawei), og byen der alle drosjar er el-bilar.

Eg reiste rundt i landet med ei ryggsekk i fleire månadar. Turen tok meg til tropiske Hainan i sør, Maos fødeby Shaoshan og fjella i Tibet – og til Shanghai og Beijing. I 1997 var Kina framleis eit fattig og lite utvikla land, både på landsbygda og i byane.

I januar 2019 nådde Shenzhen målet om at alle drosjane skulle vere elektriske. Parkere beint og rett på ladestasjonen kan dei òg, kanskje til ære for fotografen? Foto: Vincent Yu, AP/NTB scanpix

Les også

– Om oljens fremtid, se på Kinas biler

Eit fantastisk land

Sidan den gongen har eg besøkt landet fleire gonger, lest ei rekke bøker og enno fleire artiklar om det – men ikkje vore der på lenge. Før no. Eg er i Kina for første gong på meir enn 10 år. Nesten ei veke i Beijing med kalenderen full av politiske møte om miljø, energi og den generelle økonomiske og politiske situasjonen. Bakgrunnen er det tette samarbeidet mellom WWF Verdens naturfond og vårt kinesiske kontor.

Det er lett å hugse kvifor eg elskar dette landet: Den særeigne kulturen, den stolte historia, det genuint hyggelege folket og enno relativt trygge landet å bevege seg i. Menn spelar framleis kinesisk sjakk på gata, med ivrige tilskodarar rundt. Restaurantane serverer bognande rettar til å dele på roterande bord. Xie Zhenhua er framleis Kinas særs dyktige klimaforhandlar – politikarane varer lengre her nede, han hugsar norske statsrådar frå 1990-talet. Kina er framleis Kina.

I 2012, då forholdet mellom Kina og Noreg var iskaldt på etter fredspris-tildelinga til Liu Xiaobo, overraska Kinas klimaminister med å ta kontakt med dåverande miljøminister Bård Vegar Solhjell (SV) under klimatoppmøtet i Doho, der Noreg og Brasil leia forhandlingane. No møttest dei på nytt. Foto: Jon Berg, Miljøverndepartementet/NTB scanpix

Men samstundes ikkje. Finst det ein by i verda som har endra seg meir enn Beijing på to tiår? Då eg kom her første gong i 1997, var byen dominert av syklar og slitne murhus. No er han dominert av bilar og skyskraparar. I 1997 var det to metrolinjer, no er det 16. Ingen snakka engelsk då, no snakkar mange betre engelsk enn det du opplever i Europa. Kina har blitt ein enorm marknad for varer og tenester, men har også kolossale sosiale skilje.

Miljø- og klimaproblemet

Økonomien har eksplodert, men det har forureininga også.

Kina er verdas nest største økonomi, men den største på klimagassutslepp og plast i havet. Dersom ein vil påverke verda, og særleg verdas miljøpolitikk, må ein påverke Kina. Og for alle oss som arbeider med miljø, er det sentralt.

Kina har gjort viktige framsteg i sin miljøpolitikk. Kina har ein formidabel vekst i fornybar energi; i Shanghai vart det selt fleire el-bilar enn i Frankrike og Tyskland i fjor, fleire provinsar tar viktige steg for å stoppe plastforsøpling og Kina stoppa i fjor det ulovlege salet av elfenbein, noko som umiddelbart kunne merkast i form av mindre press på ulovleg krypskyting på elefantar. Samstundes gav mange uttrykk for at det er ei rekke negative trekk. Kinesiske CO₂-utslepp veks (men saktare enn før), og i fjor gjekk forbruket av kol opp. Kina forsøplar verdshava meir enn noko anna land, og er den største kjøparen av nesten alle produkt som driv hogst av verdas regnskogar.

Metroen er i Beijing er moderne og sterkt utvida. Her under sommar-OL i 2008. Foto: Martti Kainulainen, Lehtikuva/NTB Scanpix

Samstundes er miljø vel så høgt på dagsorden som det er i Europa. Ein viktig årsak til det er eigeninteresse. Byane opplever enorm forureining, elvene er fulle av plast. Dette er helseskadeleg og øydelegg livet i elvene, dermed er dårleg både for folk og økonomi.

Til skilnad frå oss ser Kina ut til å gjere meir heime enn ute. Dei fasar ut kol heime, men finansierer det i andre land. Dei kjempar mot eiga luftforureining, men vil ikkje ta på seg for ambisiøse internasjonale mål.

Ingenting går utan Kina

Omgrepet «ecological civilization» var eit gjennomgangstema i samtalar. Det er skrive inn i grunnlova, og er hyppig brukt – ikkje minst av den mektige president Xi Jinping. Det uttrykker at miljø og natur er ein grunnleggande verdi i samfunnet, men tolkingar varierer. Ein eg prata med viste til at var eit uttrykk for ei ny type økonomisk utvikling, ikkje berre bygd på mest mogeleg vekst, men ein meir balansert vekst. Andre samanlikna det med bærekraftig utvikling, men med ein sterkare kulturell komponent – at menneske også skal forstå samanhengar og ha økologiske tenkemåtar. Atter andre viste til at det hadde djupe røter i kinesisk tenking, i taoismen. Men alle eg møtte – alle! – trekte det fram som reelt og viktig.

Kina er eit flott og spennande land, men som samstundes har enorme utfordringar. Det er udemokratisk, og det er ofte vanskeleg og komplekst å bevege. Men det finst ikkje eit einaste globalt miljøproblem som kan løysast utan at Kina er med på det. Og dei har ein rik og kontrastfylt kultur som vi burde forsøke å forstå betre.

Twitter: @bardvegar


Les også: «Ein 16-åring har på eit halvt år, og på første forsøk, klart å overgå tiår med arbeid frå vaksne.»

Les også

Ståle Økland: «Kan kampen for klimaet vinnes? Hvorfor det dessverre ser dårlig ut»

Les også

Turistforeningen vil ikke markedsføre norsk natur i Kina


Les også

Trump tror ikke på egen klimarapport

Les også

Fareed Zakaria: «Har USA nådd sin historiske topp, mens Kina ruller fram og verden blir stadig mer kaotisk og urolig?»


Publisert:

Les også

  1. Kinesisk toppbesøk til Stavanger 17. mai

  2. Ingen kommunal flagging for Kina-gjester

  3. Kina-toppene ikke i sentrum under 17. mai-feiringen

  1. Kina
  2. Klimaendringer
  3. Forurensing
  4. Plastavfall
  5. WWF