Hendenes velsigning

GJESTEKOMMENTAR: Bestemødrene mine hadde nok klødd seg i permanentkrøllene om dei skulle brukt PC. Men eg hadde slite meir om eg skulle prøvd ein arbeidsdag som husmor og gardakone for 70−80 år sidan.

Mormora mi tok meg til sides då eg var jentunge. Ho ville læra meg å hekla. Eg må ha vore lettare motvillig, for eg hugsar ho sa: Du skal læra å hekla. Og takk for det.
Publisert: Publisert:

Truleg hadde eg kome bakpå heilt frå starten, då eg skulle fyrt opp i omnen ein grytidleg morgon utan brikettar, medan dei mjølkesprengde kyrne i fjøset blei stadig meir urolege.

Eg hadde måtta meldt pass i møte med alle jura og spenane. Dermed hadde eg stukke av frå tungvint matlaging, klesvask i bekk, henting av vatn og ved, golvvask, trøysting av barneflokken, amming og byting av tøybleier og reparasjonar og laging av klesplagg i skinnet frå ein parafinlampe, med ein sovande gubbe på divanen. Hugs og at ofte blei dette arbeidet gjort i gravid tilstand. For bestemødrene mine ville Farmen verka som ein feriekoloni.

Mindfullness i maskane

Eg har alltid hatt gamle hender, dei liknar mor og mormor sine, sjølv om dei har ligge meir på tastatur enn over sylteflesk og lefser. Desse knudrete hendene kler godt å halda eit spøt eller ein heklekrok. For det i først og fremst gjennom tråden i handarbeidet eg er bunden saman med formødrene mine. Trongen etter å skapa er arven frå dei, sjølv om eg heklar og strikkar av lyst og ikkje av naud.

Mormora mi tok meg til sides då eg var jentunge. Ho ville læra meg å hekla. Eg må ha vore lettare motvillig, for eg hugsar ho sa: Du skal læra å hekla. Nå er ho i kvar picot (trådløkke) eg heklar, så eg er takksam for den milde tvangen ho utsette meg for. Å kjenna garnet gli mellom hendene gir kvile og glede, på same måte som å grava med hendene i molda. Det visste formødrene mine.

Far min har enorme nevar. Dei fleste menn i dag har små hender. Og kvinnene sine er glatte og ikkje lenger ru og knudrete. Å vera hendte seier ein i Ryfylke om nevenyttige folk.

Det dirrar i knoklane

Far min var med og bygde ei bru. Kva har eg laga? Ikkje så veldig mykje, men eg gler meg kvar gong eg ser ei hue eg har strikka vippa på hovudet til eit barnebarn. Då får eg den gode kjensla av å ha skapt noko, om enn i langt mindre skala enn formødrene mine. Det same kan synet av ei flaske heimelaga saft og eit nyluka blomebed gi meg. I fjor fekk eg dilla på å høgtrykkspyle mørke terrassebord lyse att. Lite kan måla seg med godkjensla av å sjå resultat av arbeidet vekse fram minutt for minutt.

Kroppane våre er ikkje skapte for å sitja stille. Likevel sit så mange av oss med kriblande kroppar under hjernar som spinn og spinn. Kvar tok det vegen alt det dei som levde før oss kunne? Kor blei det av all energien bak det tunge kroppsarbeidet? Kor blei jegerens vandring av? Bureisarens steinplukking? Ligg det i bokstavdiagnosar og i psykiatrien? Ligg det hjå barna som blir sende ut for å springa rundt skulen ein runde eller to, for å få ut overskotsenergien som uroar undervisinga? Får det utløp i toppturar og motbakkeløp?

Eg trur energien ligg og dirrar i nervebanane våre. difor blir me urolege utan å skjøna kvifor. Og får me ikkje kanalisert kreftene inn i idrett, trening eller fysisk arbeid, blir me stressa og ukonsentrerte.

Hendene held livet

To skrivebrør og eg kom nyleg i snakk om kroppsarbeid og det å skapa noko med hendene. Den eine grubla over korleis han skulle få ein utslagsvask frostsikker til vinteren. Den andre trekte fram minnet om kor tilfreds han var den gongen han fiksa ein vaskemaskin på eiga hand.

Den eldste skrivebroren råda meg til å lesa Siri Helles bok Med berre nevane, som tek for seg hendenes velsigning. Alt ho skriv gir gjengklang i meg. Forfattaren er eit skrivebordsmenneske som med åra har fått meir og meir sans for praktisk arbeid og gamle handverkstradisjonar. Boka skildrar den intense gleda det gir henne å rydda tomta rundt hytta for gran. I løpet av boka byggjer ho sin eigen utedo.

Som barn har hendene våre potensial til å lære svært mange ting. Hjernen har sett av stor plass til å styra hendene.

Siri Helle veit at mange før i tida sleit seg ut, og at alle i Norge ikkje kan ta fagbrev. Ho slår i staden eit slag for noko midt i mellom, eit samfunn der også folk med teoretisk arbeid ser nytten og gleda i å hogga ved eller veva på fritida, fordi kroppane våre treng å bli brukte og fordi hendene våre er makelause. I boka gir ho lesaren ei innføring i korleis bruk av hendene påverkar hjernen, og at vi når vi er små har hender som kan læra seg det meste fordi hjernane våre har sett av uporposjonalt stor plass til handarbeid. Evna vår til praktisk arbeid bør difor verdsetjast i heile samfunnet vårt.

Kan bærplukking vera trening?

Ho viser til at halvparten av oss er altfor lite i rørsle. Helsestyresmaktene pøser på med aktivitetsråd til stillesitjande nordmenn. Til Helles undring handlar ingen av desse om nevenyttig arbeid, som snømåking, bærplukking eller å baka brød utan eltekrok. Råda som blir ramsa opp er utelukkande aktivitetar som puste- og rørsleteknikkar, roing og å springa i vatn. Helle meiner større merksemd rundt kva kvardagsaktivitetar kan bety for kropp og sinn, bør med i styresmaktene sine tilrådingar.

Det handlar om det enkle og overkomelege. Det heilt nære. Ein militærmann målbar dette så godt. Hans råd til folk var å alltid starta dagen med å reia opp senga. Uansett korleis dagen elles måtte bli, kan du om kvelden i alle fall kasta eit blikk på det ryddige sengetøyet og slå fast, at du fekk i det minste redd senga di. Slikt er godt for oss.

Kor blei det av all energien bak det tunge kroppsarbeidet? Kor blei jegerens vandring av? Bureisarens steinplukking? Ligg det i bokstavdiagnosar og i psykiatrien? Ligg det hjå barna som blir sende ut for å springa rundt skulen ein runde eller to?
Publisert: