Skuggane frå Waco

GJESTEKOMMENTAR: 19. april 1993 brann det i hovudbygningen til Mount Carmel Center, der ei religiøs gruppe leia av David Koresh heldt til. Tragedien kastar framleis skuggar.

Waco i Texas i april 1993. Ein mislukka FBI-aksjon enda med at 76 liv gjekk tapt.
  • Øyvind Strømmen
    Øyvind Strømmen
    Forfattar og journalist
Publisert: Publisert:

Sundag 28. februar det året skulle den føderale politieininga Bureau of Alcohol, Tobacco and Firearms, mest kjend som ATF, ransaka eigedomen til ei heller obskur religiøs gruppe som noko misvisande vart kalla Branch Davidians.

Bakgrunnen var i hovudsak mistanke om at gruppa hadde mengder av ulovlege våpen.

David Koresh.

Skuld­ing­ane mot gruppa, leia av 33 år gamle David Koresh, var likevel fleire. Dagen før ransakinga hadde lokalavisa Waco Tribune-Herald trykt den fyrste i ein serie artiklar der Koresh vart skulda for over­grep mot og seksuell om­gang med mindre­årige.

Raidet gjekk gale. Det opp­stod ei skot­veksling, og fleire vart drepne, både ATF-agentar og medlemer av Koresh si gruppe.

Etter dette omringa FBI eigedomen i 51 dagar. Den 19. april forsøkte dei å få slutt på det heile ved hjelp av pansra køyretøy og store mengder tåregass. Rundt lunsjtider den dagen for 29 år sidan byrja det å brenna i hovudbygningen på eigedomen. 76 av Koresh sine tilhengjarar mista livet til flammane, som eit resultat av røykforgifting eller etter å ha vorte skotne. Ein 3 år gammal gut døydde etter å ha vorte stukke i brystet med kniv.

Amerikanske styresmakter meiner det var Koresh og tilhengjarane som starta brannen, som del av eit massesjølvmord. Mykje tyder på at det stemmer. Men ytst på den amerikanske høgrekanten byrja det fort å svirra påstandar om at det var FBI som hadde starta brannen.

Blodige konsekvensar

Restane av den den bomba Alfred Murrah Federal Building i Oklahoma City 19. april 1995.

På dagen to år seinare gjennomførte Timothy McVeigh det til då blodigaste terroråtaket i amerikansk historie. Han sette av ei bombe ved ein føderal bygning i Oklahoma City. 168 menneske vart drepne, inkludert 19 born. Datoen var ikkje tilfeldig. McVeigh sitt terroråtak var meint som ei hemn.

Timothy McVeigh på veg til retten 21. april 1995.

McVeigh vert ofte framstilt som ein «einsam ulv». I røynda var han ikkje ein gong åleine om plan­legginga av det gru­fulle terror­åtaket. Vel så vesentleg i vår saman­heng: McVeigh hadde del­teke i og henta idéane sine frå ei breiare rørsle, den såkalla patriot­rørsla. To år tidlegare hadde han drege til Waco medan FBI omringa eige­domen Mount Carmel. Til liks med mange andre i rørsla såg han på denne tragedien som ei massakre utført av føderale styres­makter, og som eit start­skot på ein krig mellom amerikanske styresmakter og ekte amerikanske patriotar.

McVeigh ynskte å slå attende, også inspirert av boka «Turner Diaries», ein slags rasistisk fabelprosa der hovudpersonen, Earl Turner, deltek i ein ekstremt valdeleg revolusjon mot styresmaktene, og mellom anna gjennomfører eit åtak mot ein føderal bygning ved hjelp av bombe av same type som den McVeigh nytta i Oklahoma City.

Det er verdt å merka seg at McVeigh i enkelte høgreekstreme nettmiljø har ei høg stjerne den dag i dag. Det gjeld ikkje minst blant såkalla akselerasjonistar, som drøymer om å påskunda ein komande rasekrig gjennom ekstrem valdsbruk, og som hyllar ugjerningsmenn som både McVeigh og norske Anders Behring Breivik.

Les også

Øyvind Strømmen: «Draumen om ein rasekrig?»

Les også

Øyvind Strømmen: «I dårleg familie med ekstremisme og konspirasjons­teoriar»

Les også

Øyvind Strømmen: «Ytre høgre lurer i skuggen av koronaen»

Waco som startpunkt

Waco kastar lengre skuggar. Som forskaren Sam Jackson påpeiker i ei bok om militsgruppa Oath Keepers – ei av gruppene som i høgste grad var til stades i samband med storminga av den amerikanske kongressbygningen 6. januar i fjor – speler hendingane i Waco i 1993 stadig ei viktig rolle for mange i den amerikanske patriotrørsla.

Oath Keepers er blant dei som meiner at Waco illustrerer føderale styresmakter sine overgrep mot amerikanarar, mot Grunnlova og mot gudgitte rettar. Dei meiner også tilsvarande kan koma til å skje igjen. Ja, ordet «waco» har til og med vorte nytta som eit slags verb av gruppa, for å skildra slike overgrep mot sanne amerikanske patriotar.

Alex Jones

Alex Jones, den kanskje mest kjende konspirasjons­teoretikaren i USA, under eit arrangement til støtte for Donald Trump i november 2021.

I patriotrørsla svirrar det sjølvsagt mengder av konspirasjonsteoriar, men Waco speler også ei rolle i breiare amerikansk konspirasjonsteori-kultur. Lite illustrerer dette betre enn forteljinga om ein ung og ganske ukjend radiovert som vitja åstaden for tragedien nokre år etterpå, i år 2000. Han omtala då staden som «eit monument over øydingane til politistaten», før han la til: «Velkomen til den nye verdsordenen».

Den unge mannen var Alex Jones. Han er i dag ein dei mest sentrale aktørane innan amerikansk konspiranoia. Via nettstaden Infowars og på The Alex Jones Show har han omfamna ei nær endelaus rekkje konspirasjonsteoriar: forteljingar om mørke, sataniske komplott; påstandar om at amerikanske myndigheiter sjølv stod bak terroren 11. september; «Pizzagate»; idéen om eit pågåande skjult folkemord mot kvite; førestillinga om at global oppvarming er ein slu svindel og så vidare. Jones har spela ei sentral rolle i å dra mange ned i konspirasjonsteoriane sitt djupe kaninhol.

Men det starta på mange måtar med Waco, og med ein kampanje for å bygga opp att Mount Carmel-senteret. Det var gjennom denne kampanjen at Jones fyrst klarte å få nasjonal merksemd i USA.

I dag vil mange vera samde i at både AFT og FBI handterte situasjonen i Waco elendig, og mange vil meina dei bar ein heil del av skulda for tragedien. Dei som har interesse av vanvit på den amerikanske høgrekanten – i ulike variantar – kjem samstundes ikkje unna arven etter Waco.

Les også

  1. Vil du forstå ytre høyre? I så fall bør du lese denne boken

  2. Mamma «våknet opp». Nå lurer de voksne barna på hvor den gamle mammaen ble av


Publisert:
  1. Gjestekommentar
  2. Øyvind Strømmen
  3. Høyreekstremisme
  4. Terror
  5. Konspirasjonsteorier

Mest lest akkurat nå

  1. Kjemperesultat for Rogaland-bedrift - har ordrereserve på 4,6 milliarder

  2. Skulle sjekke om alt gikk bra med naboen. Ble stukket med kniv i brystet

  3. – Jakob vil ikkje vere den som ligg bak og tilfel­dig­vis klarer å spurte forbi. Han vil vinne med over­tyding

  4. Støyende asfalt­arbeid mellom Tjensvoll­krysset og Madla­krossen de to neste nettene

  5. Birgitte-saken: Siktede la en felle for det som viste seg å være politi­folk

  6. Hun ble syk, manglet penger – derfor valgte hun dette yrket