Filmar som flyttar blikket

KOMMENTAR: I filmen «Good Luck to You, Leo Grande» kjøper ei kvinne på 55 tid og sex av ein ung, mannleg prostituert. Er det eit knefall for at alt kan fattast så lenge det er ei kvinne det gjeld?

Emma Thompson og Daryl McCormack spelar Nancy og Leo i filmen «Good Luck to You, Leo Grande.»
Publisert: Publisert:
iconKommentar
Dette er en kommentar. Kommentarer skrives av Aftenbladets kommentatorer, redaktører og gjestekommentatorer, og gir uttrykk for deres egne meninger og analyser.

Nancy Stokes er fomlete, utilpass, tilknappa. Ho er enke, mor til to, pensjonert religionslærar, nervøs og full av skam. Ho har hatt éin sexpartnar heile sitt liv. Ektemannen. Det gav henne aldri noko. Gnisten dei imellom skildrar ho som lunken i varmeskapet på ein gammal komfyr. Sin eigen kropp har ho alltid sett på med skam. Alltid.

Når vi møter henne i filmen «Good Luck to You, Leo Grande», har ho bestilt og betalt prostituerte Leo for å møta henne på eit hotell. Han er ung, vakker, sympatisk og reflektert.

Det gjer det lettare å få
stå fram som kompliserte,
samansette menneske.
Folk og folks liv er jo ofte det.

Kva om det var ein mann?

Filmen har fått gode kritikkar. Også her i Aftenbladet, der kritikar Jan Zahl også reiser spørsmålet om denne filmen hadde latt seg laga, dersom rollene var motsette. Dersom ein mann var sexkjøparen og ei kvinne den prostituerte.

Det var det visst ikkje så mange andre kritikarar som gjorde, ifølgje Elin Ørjasæters kommentar i Nettavisen denne veka: «Filmen har fått strålende mottakelse, fordi den har et ’kvinnelig perspektiv’, for å sitere en av anmelderne. Aha. Fordi kvinners perspektiv er så mye mer verdt enn menns perspektiv for tiden? Fordi vi kvinner fortjener alt mulig som menn ikke fortjener?» spør Ørjasæter, og slår fast at den nye trenden i underhaldningsindustrien er at «eldre hetero-kvinner kan ta for seg av mannlig kjøpe-kjøtt fordi vårt seksuelle velbefinnende er moralsk høyverdig. Så mye mer høyverdig enn hetero-menns.»

Det var nokså lett å vera einig med henne i det, syntest eg. Sånn i utgangspunktet. Og før eg hadde sett filmen. Kvinners seksualitet kan så mykje lettare få romma lengslar, tap og sår, kan så mykje lettare få aksept for å ha sett spor i kven du er, kven du har blitt, kven du aldri blei. Språket vårt om kvinners seksualitet rommar meir av det som er sårt og komplisert og menneskeleg og mangetydig. Og det er alltid klart at ein er sårbar, sjølv midt i det fine.

Det gjer det lettare å få stå fram som kompliserte, samansette menneske. Folk og folks liv er jo ofte det. Samansette og kompliserte.

Svart kvitt

Menns seksualitet? Det er vanskelegare å omtala menns seksualitet med ord som lengsel, tap og sår utan samtidig å bli tatt til inntekt for å forstå eller forklara nokre menns seksuelle overgrep mot kvinner. For å leggja ansvaret for menns seksuelle behov over på kvinna. Det er ikkje så rart, det siste har vore gjort og sagt i hundrevis av år, i ulike samfunn, kulturar og religionar. Kvinners seksualitet skulle kontrollerast, menns skulle forståast som eit grunnleggjande behov som kvinner skulle stilla opp for.

Og nå? Oppi alt som tilgangen på prevensjon har endra og gjort friare?

Det blir nesten alltid heilt stille viss ein skriv om valdtekt og seksuelle overgrep. Det er i alle fall eit stort sår. Det er eit kvinnehelseproblem, og det er eit folkehelseproblem. Det deler oss i to. I menn og kvinner. Kor mange kvinner som seier dei har blitt utsette for seksuelle overgrep eller valdtekt, går ikkje ned. Jo, det finst syttitalsfeministar som hoiar om at unge jenter må vita å setja grenser, dei må kunna passa på seg sjølv. Slik dei kunne. Men talet på overgrep låg likevel like høgt då dei var unge, som det gjer nå. Og høgast er det heile tida blant unge kvinner, frå 25 og nedover.

Flest kvinner blir utsette for overgrep. Flest menn blir overgriparar. I den forskinga eg kjenner til.

Men dei fleste menn er jo ikkje overgriparar. Likevel gjer det språket og rommet for å skildra ein meir samansett, menneskeleg seksualitet hos menn trongt og flatt og svart kvitt.

Filmen, boka, kunsten

Kunst er ikkje verkeleg liv. Difor kan den sleppa oss mykje nærare innpå andre menneske og andres livsvilkår enn det verkelege livet gjer. Eller det verkelege menneske ville tillata.

Som i Tore Renbergs bok «Tollak til Ingeborg». Der vi i heile boka deler Tollaks perspektiv. Hans korthogde tankar, hans strie kjærleik og trass, hans grenselause måtar å løysa flokar på. Han går så langt som helst. Det er medrivande og opprørande, det hadde vore heilt utenkeleg å stilla seg nær han i det verkelege livet. Eg trur også det hadde vore heilt utenkeleg dersom Tore Renberg i så mykje som eit avsnitt hadde skifta perspektiv, og latt oss sjå Tollak utanfrå. Det hadde ikkje gått. Eg hadde stoppa. Nekta å ta ein mann som Tollak sine tankar innover meg.

I filmen «Good Luck to You, Leo Grande» kjem vi ganske nært begge to. For regissøren held oss nesten heile tida inne på hotellrommet deira, det meste av livet utanfor blir fortalt gjennom dei to. Dei ber begge på lengsel og tap, dei ber begge om å bli sett. Også han har kjend seg usynleg og avvist. Men hos han ligg det ikkje i seksualiteten.

Som i annan god kunst klarer filmen å flytta blikket mitt bitte litt. Flytta kor eg står. Kva eg ser. Kva eg blir med inn i.

Hadde dei klart det, viss rollene var motsette? Viss det var ein nervøs og skamfull enkemann, som i alle år hadde halde seg til ektefellen sin, og som i alle år hadde kjent seg einsam i det? Og som sjølv problematiserer det han er i ferd med å gjera, som sjølv alltid har sett det som fornedrande? Hadde vi ikkje klart å stilla oss nært han?

Eg vil gjerne tru det. Såpass romsleg vil ein jo helst vera. Men eg trur nok det er lettare når det er ei kvinne. Det treng likevel ikkje å bety at filmen tankelaust hiv seg på gjengse oppfatningar om menn og kvinner, makt og avmakt. Kanskje er det motsett. Kanskje klarer den nettopp difor å opna bitte litt opp. Bevega språket litt. Bevega oss litt.

Publisert: