Retten til si eiga stemme

Tirsdag fekk Nils Henrik Asheim Nordisk Råds musikkpris.

Publisert:
Solveig G. Sandelson
Debattredaktør

Komponist og riddar Nils Henrik Asheim jobbar for alles rett til å ha si eiga, uavhengige stemme. Foto: Pål Christensen

KOMMENTAR: I denne verda vi alle virrar rundt i nå, der alt og alle synes å bli stempla som det eine eller det andre, er det kunstens jobb å vri seg unna. Både frå å stempla og å bli stempla.

Når ein mistar trua på den verkelege verda og menneska som virrar rundt i den, når ein skriv si eiga stemme fast i tung, våt sement, når alle som ser og høyrer og les, uansett tar deg til inntekt for at alt er slik dei alt visste det var, anten dei er rørande einige med deg, eller himmelropande ueinige. Når kvar ytring som prøver å nå nokon på den andre sida i staden sementerer avstanden, kva gjer ein då?

Ein kan sjølvsagt ta seg ein kaffi, gå seg ein tur, eller finna eit marsvin å klø litt bak øyra.

Eller ein kan snu seg over mot kunsten. Musikk, teater, film, teikneseriar, kva du vil. Men kunst. For kunst kan aldri vera eintydig, kunst kan ikkje prøva å halda fram bare det einaste rette og sanne, vera bare vakker eller bare stygg eller bare brølande eller bare seg sjølv nok.

Les også

Neste store prosjekt: Orgelmaraton!

Stempling

Kunst som prøver å vera direkte politisk, eller gi direkte svar på overveldande hendingar der ute, stivnar som oftast i den same betongen som vi andre, på den eine eller den andre sida, bare med endå større bokstavar.

Det går ikkje, det. Då er vi over i pynt, propaganda, flosklar og jåleri. Ganske unødvendige greier, for vi har meir enn nok av alt det i den verkelege verda.

Kunst skal og må bruka all sin energi på ikkje å bli halden fast, ikkje bli klemt flat, ikkje bli skriven ned i sementen mellom dei som er for og dei som er imot, ikkje setja likskapsteikn mellom å vera avmektig og å vera eit godt menneske, mellom å vera utdanna og å vera klok, mellom å ha makt og villa alle vel. Like lite som det motsette.

Les også

Dette sa kritikeren om hans forrige album:

Vri seg unna

I denne verda vi alle virrar rundt i nå, der alt og alle synes å bli stempla som det eine eller det andre, blir kunstens jobb å vri seg unna. Både frå å stempla og å bli stempla.

For meg er det sjølve DNA-et til kunsten. Dessutan utspelar den seg ikkje i den verkelege verda. Du kan trygt la deg riva med og kjenslene springa av med deg. Det får ikkje straks konsekvensar for din og andres kvardag og liv.

Kunst som lar seg halda heilt fast, mistar sjela si. Og det er ein alvorleg ting, anten ein er kunst eller menneske.

For når alt blir halde fast, kan sjølvsagt ingenting røra seg. Når den verkelege verda først har begynt å oppføra seg på det viset, med å halda folk fast og gjerne klistra dei flatt heilt opp etter veggen, rører ingen seg lenger. Då blir det ingenting av noko som helst.

Riddar Asheim på Tasta

«Uavhengighet er veldig viktig. Det prøver vi å representere i kunsten, en uavhengighet som angår alle. Det at alle har sin stemme og rett til å mene, føle og agere», sa komponisten Nils Henrik Asheim til Aftenbladet denne veka.

Les også

Nils Henrik Asheim utnevnt til ridder

Slikt jobbar han med. Han bur på Tasta, har ofte tilhald på orgelkrakken i Konserthuset, kongen har nettopp slått han til riddar av 1. Klasse av St. Olavs Orden, og for meg er han uløyseleg knytta til Mikkel Rev. Og til sjølve musikkhistoria, til rare påfunn og innfall og djupt gjennomtenkt, alvorleg musikk. Og så likar han ofte å hengja med andre.

For omtrent tjue år sidan, og mange år etter det, var han blant dei som inntok det råkalde gamle betongbygget til Tou og gjorde det til sin plass og ei scene for alt som ikkje var eigna verken til store pengar eller store folkemengder. Eg syntes alltid det var skummelt å gå dit, sjølv på jobb for Aftenbladet, for det såg ut som alle dei andre kjende kvarandre og heilt av seg sjølv visste korleis du gjorde deg heime i alt det kalde og halvgjorte. Men eg forstår tanken − at også Stavanger burde ha ein plass for kunsten som ikkje tener store pengar. Det er ein del av same greia − av å vri seg unna så ein ikkje blir halden fast.

For frykteleg lenge sidan leika han seg med å skriva Mikkel Rev slik Bach og Brahms og dei ville gjort det. Han putta musikkhistorie inn i Mikkel Rev, og Mikkel Rev inn i klassisk musikk. Mikkel blei aldri den same etter det.

Nå nettopp har han skrive «Muohta» − eitt syngjande teppe av kvit snø. Gjennom det slår tunge klangar, igjen og igjen, som tel dei tida for kor lenge snøen kan klara seg. Bak det ligg gamle Haydns optimistiske «Årstidene», frå ei tid då ein kunna stola på at årstider var noko som kom og gjekk, og at menneskas kunnskap om naturen bare ville gjera verda til ein betre stad.

Les også

Nils Henrik Asheim nominert til Nordisk Råds Musikkpris

Oppskrifta

Han kan få Nordisk Råds Musikkpris for alvoret i det stykket. Som eg bare har høyrt utdrag av, for vi bruker forsvinnande lite tid og plass på alt slikt som ikkje lar seg halda fast. Som om det ikkje skulle vera til å halda ut. Men det er motsatt. Det er når alt og alle blir haldne fast og gjort eindimensjonale at verda ikkje blir til å halda ut.

Får vi klemt dei andres stemmer flate, gjort dei til vandrande slagord eller symbol for eitt eller anna, gjer vi dei til noko litt mindre verd enn oss sjølv. Litt mindre menneskelege. Litt etter litt.

Det er oppskrifta på å få folk til å gjera andre vondt. Eller bare la vera å gjera dei godt. Du treng ikkje forstå nokon som er mindre verd enn deg sjølv.

Difor treng folk å få ha si eiga stemme, sin rett og plass til å meina, føla og agera. Difor treng vi å sjå at dei andre også har det. Og forstå at dei alltid er meir enn vi ser.

Det er ikkje bare riddar Asheim på Tasta som jobbar med å finna rom for slikt. Det finst mange kunstnarar som gjer det. Men det er fint at minst ein av dei blir slått til riddar.

For «den uavhengigheten som angår alle».

Den er viktig. Den er heilt nødvendig.

Les også

Fingrane av fatet, Staten!

Les også

Fattigdomslykke? Verkeleg?

Les også

Litt for mye

Publisert: