Kven skal vi stengja ute under krigen?

KOMMENTAR: Det er ikkje sikkert boikott av russisk kunst og kultur er det modigaste vi kan gjera.

«Alle har vel behov for å handla, og gjera det på den måten vi kan», skriv Solveig G. Sandelson. Bildet er frå ein demonstrasjon utanfor den russiske ambassaden i Oslo.
Publisert: Publisert:
iconKommentar
Dette er en kommentar. Kommentarer skrives av Aftenbladets kommentatorer, redaktører og gjestekommentatorer, og gir uttrykk for deres egne meninger og analyser.

Behovet for å markera avsky, avstand og handling mot den russiske invasjonen i Ukraina er stort, også i kulturlivet. Vi vil slutta rekkene og retta ryggen, stå samla, trekkja ei grense for kva ein stat i vårt eige Europa kan gjera mot ein annan. Militært, moralsk, menneskeleg. Noko anna enn å venda ryggen også til russisk kunst og kultur akkurat nå, kan kjennast uanstendig. Kan vi gleda oss over russisk film mens ukrainske filmskaparar flyktar eller er i kamp? Kan vi uforvarande koma til å støtta propaganda frå regimet?

Kven skal ut?

Eit russisk ballettkompani har måtta gi opp den planlagde turneen i Storbritannia, der by etter by avlyste. Stjernedirigenten Valerij Gergiev er ikkje lenger velkomen i Carnegie Hall i New York eller på La Scala i Milano, og han har mista sjefdirigentstillinga si i München. Gergiev er venn av Putin, og vil ikkje ta avstand frå invasjonen.

Russland får ikkje vera med i Eurovision Song Contest, dei får ikkje ha stand på bokmessa i Frankfurt eller barnebokfestivalen i Bologna. Filmfestivalen i Glasgow tar russiske filmar av programmet, og ukrainske Pen oppfordrar til boikott av russiske forfattarar og bøkene deira.

Det siste vil ikkje Norsk Pen bli med på. Leiar Kjersti Løken Stavrum forstår boikotten av institusjonar, men ikkje på forfattarnivå. Ho meiner kunst og kultur må formidlast fritt, også i krigstid, og minner om at mange russiske kunstnarar og eksilforfattarar er under sterkt press, og treng å kjenna støtte.

I Stavanger har sjefen på Sølvberget, Anne Torill Stensberg, med sterke tradisjonar for å halda ytringsfridommen høgt, sagt klart frå om at det ikkje blir aktuelt å rydda verken russiske bøker, filmar eller musikk ut av hyllene.

Samtidig er bransjeorganisasjonen NTO (Norsk teater- og orkesterforening) ute med eit generelt råd om å avlysa alt planlagt samarbeid med statsfinansierte, russiske institusjonar. Kilden teater og konserthus i Kristiansand går lenger, dei avlyser ikkje berre eit russisk ballettkompanis gjesting med Tsjaikovskijs «Svanesjøen», men erstattar også ein russisk pianist som skulle vera solist med symfoniorkesteret i byen. Munch-museet legg seg også der, dei avlyser alt samarbeid, både med statlege russiske institusjonar og med privatpersonar.

Kven skal lytta?

Kulturredaktør Karen Kristine Blågestad i Fædrelandsvennen støttar Kilden. Ho meiner det er riktig å bruka alle verktøy og verkemiddel vi har for å vise støtte til det ukrainske folket og avsky mot Putin og hans regime, og at avlysingar av planlagde konsertar og framsyningar ikkje er eit anslag mot utøvarane, men ei melding og ein beskjed dei skal ta med seg heim til regimet i Russland.

Nå er det vel ikkje sikkert at det er så lett for desse kunstnarane å få regimet i tale, langt mindre få levert beskjedar som ikkje utelukkande er rosande, positive, og godt innanfor det ein for tida kan seia høgt i Russland. Og det er ikkje så sikkert at kunstnarar som på ein eller annan måte er betalte av regimet, sjølv støttar det. Det kan vera at det beste vi kan gjera for dei er å halda kunstscenene opne. Men då kan vi samtidig koma til å gi det russiske regimet små fjører i hatten.

Ingen av oss har kvite hestar å setja oss høgt på i dette. Alle har vel behov for å handla, og gjera det på den måten vi kan. Men det er ikkje alltid den ytringsfridommen som står deg nærmast, er den viktigaste å kjempa for. Det kan like godt vera den som kan få deg til å kjenna deg litt skiten på hendene, i alle fall mens det står på som verst. Som regel krev det meir mot. For det betyr at du ikkje har gått så langt bort at du ikkje kan nåast.

Prisen

Eg trur vi kan gå for langt. At Gergiev blir boikotta, er ikkje rart, han støttar opp om Putin. At statlege ensemble på turné med Svanesjøen blir for vanskeleg, går det an å forstå. Men når eit universitet i Milano ville avlysa eit kurs i Dostojevskijs roman «Forbrytelse og straff», må det kallast puslete berøringsangst, med sensur av ei meir enn 150 år gammal bok som følge.

Ein total boikott og utestenging av all russisk kunst og kultur er fort det enklaste. Det tilfredsstiller behovet for å handla, for å markera motstand, for å senda mot og støtte til Ukraina. Men i neste omgang opnar det for å tillata seg å avvisa alt som har noko russisk ved seg, også det som kan vera djupt menneskeleg, universelt, til å kjenna igjen. Det er ein enkel plass å vera. Men det er ikkje sikkert det hjelper på så mykje anna enn eiga sjølvkjensle.

Eg trur vi må prøva å halda scener, bøker og sansar opne. For kunst og kunstnarar, også i krigstid. Vi kan koma til å gi regimet ei og anna lita fjør i hatten av det. Men det motsette er at vi kan koma til å stengja dei siste frie romma for russiske kunstnarar. Stengja vår eigen innkanal for at også ting dei bringar fram kan kjennast att som menneskelege. Eg trur det er verre.

Publisert: