Ver forsiktig når du tar ein pust frå Oslo!

KOMMENTAR: Eg trur ikkje dei veit det, dei som alltid har budd i Oslo. At det ikkje er sånn luft skal vera − engsteleg, lite sjølvstendig, og heilt ute av stand til å flytta på seg.

Pytten på Huk, Oslo. Foto: Håkon Mosvold Larsen, NTB Scanpix

  • Solveig G. Sandelson
    Solveig G. Sandelson
    Debattredaktør
Publisert: Publisert:
iconDenne artikkelen er over to år gammel

Eg hadde vakna tidleg. Før fem. Veggen av varm osloluft sto stille ved senga. Ubrukte, tett samanhekta andedrag, pust på pust på pust. Utanfor, i den vesle hagen ein etasje ned, tusla det stille. Eg visste det var vaktmeisteren. Han var snill, sjenert og hadde rar døgnrytme. Ofte var det bare han og stokkandparet der ute som var vakne samtidig.

Tropenetter

Eg stod opp. Ikkje fem, men seks. Sykla gjennom Majorstukrysset, over trikkespor ein ikkje må setja jærske, uvitande sykkelhjul fast i, opp Kirkeveien, forbi 20-bussen, forbi alle dei stilleståande bilane eg ikkje var heilt sikker på kor var på veg, forbi dei små dokkehusa i Maridalsveien, som ein gong var meir fylte av fattigdom enn småruta idyll, opp mot Nydalen, der Oslos framtid låg − der nybygga kom, der Schibsted bygde nytt trykkeri. Eg sette på kaffien i den litt store brakka ved byggeplassen. Tok rullane med reviderte arbeidsteikningar, strauk dei ut på bordet, ordna dei etter nummer, hengde dei opp på rett plass i dei tette rekkene med hundrevis av teikningar. Ordna fakturaer, laga lunsj til dei tre–fire ingeniørane som var på jobb. Var student med sommarjobb og sykkel og korte dagar og lite pengar og nokon og tjue jærske somrar i ryggen.

Eg ville til sjøen. Eg ville ha luft. Tropenettene hadde vore mange. Og når det er tropenatt i Oslo, vakar dei angstridde andedraga over deg, tett i tett, dirrande nær rein utmatting, men aldri i nærleiken av å sleppa taket i kvarandre.
Så eg sykla. Ned til Majorstua igjen, gjennom Frognerparken, ned til Bygdøy allé, der kastanjetrea alt var slitne av den intense blomstringa dei tidlegare på sommaren oppskriftsmessig hadde drive med.

Ut mot det blå, ut til Bygdøy, ut til Huk.

Alt er likt

Det finst ein pytt på Huk. Som aldri har fått med seg at den eigentleg høyrer til Oslofjorden og burde ta mål av seg til å driva med slikt saltvatn skal driva med. Feia med seg frisk luft inn over land, for eksempel. Det krev bevegelse, og pytten på Huk beveger seg ikkje. I eitt og alt held den seg saman med denne fastbuande, nervøse luftveggen i Oslo. Bevegelse er på grensa til umoral. Å stikka seg fram eller ut, eller ta initiativ, vil snu opp ned på alt.

Det nyttar ikkje kor mye du syklar, du finn ikkje opprørske skyer eller fri luft eller eit hav stort nok til å famna og skyjla bort alt du måtte koma med av sorg eller sakn eller enkel sommarsveitte.

Sjølv når himmelen er høg og lyseblå og lufta haustklar, eller når november krympar alle dagar og duskregnet klistrar seg til hustak og folk og hundar, sjølv då er alt av luft og vatn likt. Heile himmelen er blå. Heile himmelen er grå. Alle regndropar fell rett ned. Alle skyer er tette og like og lagar hudfarga lokk over byen, og trur det er det skyer skal.

Alt det andre

Men eg sykla likevel rundt og var glad i Oslo. Der folk likte ein ny tanke, sjølv om den ikkje straks skulle omsetjast til noko ein gravemaskin kunne utføra. Der akademikarar hadde like rare shortsar på sommaren som nikkers på vinteren, der det kan bli så kaldt at alle til slutt bare tar på seg alt dei finn i skuffer og skap, og gjer bussturen til ein fargefest i rare skjerf og varme luer med fasongar eg før bare hadde sett i Filmavisen. Der dei like gjerne kan venta til i morgon med å mala huset som å gjera det i dag, for det regnar ikkje i morgon heller. Der du kan gå heilt inntil kongen sin husvegg, og om hausten sparka i svære haugar haustblad i hagen hans.

Leika får du gjera sjølv. Begeistra får du vera sjølv. Opprør får du laga sjølv. For ingenting gjort av luft eller vatn i denne byen har nokon sinne tenkt å bryta ut og gi løft til leiken og bølgjande hav til ein innestengd tanke. Her hektar alle ennå ubrukte andedrag seg saman til ein urørleg vegg. Beskjeden er dirrande tydeleg − tar du eitt av dei, vil dei alle merka det.

Eg trur ikkje dei veit det, dei som alltid har budd i byen. At det ikkje er sånn luft skal vera − engsteleg og lite sjølvstendig, heilt ute av stand til å flytta seg, frigjera seg pust for pust frå dei andre, eller få med seg eitt par av dei mest overmodige blant oslopustar og saman skeia ut i ein bitte liten bris. Nok til å etterlata seg opning til eit magedrag. Eitt einaste. Og kanskje, kanskje, la ein jærbu få ta det.

Helst ein jærbu som har budd der lenge nok til å forstå osloluftas litt skjøre, mentale helse. Sånn at han pustar forsiktig. Så dei angstridde andre, dei små, fastbuande andedraga, som ikkje ser andre utvegar i livet enn å klamra seg fast til kvarandre i ein tett, men lett skjelvande vegg, får tid til å gripa tak i den nye sidemannen.

Kanskje dei skal ha takk

Kanskje er det sjølve landet dei trur dei må halda saman. Kanskje dei skal ha takk, for viljen til å oppretthalda eit fellesskap, for ikkje å bryta ut i laussluppen individualisme, for ikkje å villa visa seg fram for sidemannen, men i staden bli hos han.
Eg veit ikkje. Det er lett å tenkja fine tankar om dei angstridde når ein har dei litt på avstand.

Men det er best å vera forsiktig, når du tar ein pust frå veggen av skjøre oslopustar. Så ikkje alt går heilt i ball for dei. Så dei ikkje mister taket i veggen dei er ein del av. Dei kunne oppskremte vera på veg over Langfjella og det dei ville tru var dalstroka utanfor, før du veit ordet av det. Og veret i landet ville gå feil veg, snø ville falla stille over Brusand, havet trekkja seg dovent tilbake over svært forundra rullesteinar på Hårr, vinden ville stilna ved Stadt, regnet over Bergen ville ta pause, kanskje så lenge at minst ein bergensar ville løfta blikket.

Så ver forsiktig, når du tar ein pust frå den dirrande osloveggen! Ver endeleg forsiktig!

Les også

  1. Kråkeslotthjernar og alt som heng saman

  2. Med ryggen mot veggen

  3. Ting å vera kry av

Publisert:

Kommentator Solveig G. Sandelson

  1. Heile livet ditt er slett ikkje avhengig av at du vel riktig akkurat nå

  2. – Bønn til Stor­tinget: Vedta rus­reforma!

  3. «Bør unge fram i vaksinekøen? Sjekk det!»

  4. Pakka vi alt som smerta ved 22. juli heilt ned i roser?

  5. «Styrings­iveren til Høgre kan stykka eit barn opp i små­bitar»

  6. «Du skal ikke tro du kan lære oss noe». I alle fall ikkje om alkohol.

  1. Kommentator Solveig G. Sandelson
  2. Oslo
  3. Schibsted
  4. Bergen