Leiar: Hev ikkje sperregrensa!

VALORDNING: I dagane etter måndagens val har det vore mykje diskusjon om sperregrensa og utjamningsmandata.

Publisert: Publisert:

Frp-leiar Siv Jensen, Sp-leiar Trygve Slagsvold Vedum og KrF-leiar Knut Arild Hareide samla til partileiardebatt dagen etter valet. Gjett kven av dei som hadde ramla under sperregrensa dersom Frp-landsmøtet i vår fekk sin vilje? Foto: Vidar Ruud/ NTB scanpix

  • Leiar
  1. Leserne mener

Eit regjeringsoppnemnd utval skal laga framlegg til ny vallov og vurdera endringar i den norske valordninga innan utgangen av 2019. Utvalet har sitt første møte 16. oktober. Utvalsleiaren, lagdommar Ørnulf Røhnebæk, seier til Dagsavisen onsdag at han oppfattar mandatet som svært vidt, inkludert å sjå nærare på sperregrensa.

Framstegspartiets landsmøte i vår programfesta å heva sperregrensa til 5 eller 6 prosent. Det vil til dømes ramma Venstre og KrF hardt. Men også effektivt blokkera for utjamningsmandat til Raudt eller Miljøpartiet Dei Grøne.

Les også

Omdal: Stem Erna, få Irma!

Les også

– En boost for Sandnes, byen er fortsatt blå!

Les også

KrF og Bollestad advarer regjeringen

Irritasjonen over dei såkalla mikropartia har vore særleg stor i landets tredje største parti, Frp, som måndag nådde drygt 15 prosent oppslutning hos folket.

Det norske valsystemet er ikkje perfekt. Verdas variantar av val er mange.

Ingen kan seiast å vera fullkomne.

Norge har såkalla forholdstalval, der mandata til partia speglar stemmetalet i val. Dette gjer det enklare for meir enn to parti å oppnå plass i nasjonalforsamlinga.

Men sperregrensa på 4 prosent og delingsmetoden motverkar denne tendensen og favoriserer allereie større parti, samstundes som det skal vera enklare å oppnå ei styringsdyktig regjering.

Sperregrensa i ulike land varierer frå 10 prosent i Tyrkia til 2 prosent i Danmark og 0 prosent i Nederland. Storbritannia og USA har til samanlikning fleirtalsval, der den som får fleirtal vinn alle mandata i valkretsen. Difor er begge nasjonane i praksis to­parti­statar.

Sperregrensa gjer at parti med under 4 prosent på landsbasis ikkje får nokon av dei 19 utjamningsmandata på Stortinget. Dette får store konsekvensar, som måndagens val viste.

Eksempelvis fekk SV 175.000 røyster i årets val og nådde 11 mandat. Venstre og KrF fekk vekselvis 122.000 og 127.000 stemmer og fekk åtte mandat kvar. Raudt og MDG har 70.000 stemmer og 94.000 stemmer, samla rett i hælane på SV, men fekk berre eitt mandat kvar.

Me er glade for utvalets arbeid. Valloven kan sjølvsagt perfeksjonerast meir. Dei raud-grøne fekk i sum 11.000 røyster fleire på måndag enn borgarleg blokk. Slik borgarleg blokk fekk knapt 50.000 stemmer fleire enn dei raud-grøne i 2009, og likevel tapte mandatkamp og regjeringsmakt.

Dette er likevel ein risiko me må kunne leva med, som eit kompromiss mellom rettvis representasjon og omsynet til å kunne styra landet.

Norske val har vist gong på gong at folket vil ha eit fargerikt fellesskap på Stortinget.

Mindretalsregjeringar, med unntak av dei åtte åra med raud-grønt styre, har meir vore regelen enn unntaket i Norge dei siste ti-åra. Dei har likevel vore fullt ut styringsdyktige, og makta har helst gått via små sentrumsparti.

Å heva sperregrensa vil vera effektivt å blokkera ein stor del av folkets røyst – og vera eit grunnleggande svært autoritært tiltak.

Publisert: